Dexes min parolare plu 14

Un article de Lukleo.

  1. LUKLEO
  2. Du Esperante Teksto Tradukite de Claude PIRON : Gerda malaperis kay Lasu min paroli plu ! © Claude PIRON




Sommaire

[modifier]

DEXES MIN PAROLARE PLU !


[modifier]

Dis-kware xapitro / Xapitro dis-kwar


[modifier]

(a) Silentes, ene votxoy !


  • Mi kuxis en zi lito, en mie kare, boni warme lito. Zi suno ja estis somom alte kay lie lumo beli plenigis zi rumon. Zi apen klozite windo endexis koldete lufton. Mi pensis: naw estas taymo oflitijare. Sed mi sentis min tii boni en zi lito ! «Txu veri», mi diris al mi, «Txu veri mi devas oflitijare tuy ?» Ene votxo respondis, tuti dezlawdi: «Ne. Glades pri zi aminde kuxe pozicio, pri zi felitxige enlite situacio, restes somom mos longi. Nenio ya urjas».
  • Mi tre kontentis pri tiu senvotxe votxo, wu tii amiki parolis al mi, en mi. Sed mi apen decidis fordonare min al zi felitxo sekware zi lovinde propozon de tiu en-kore votxeto, yen alie ene votxo ekparolis en mie kapo, silenti, kwake kwazi awdabli.
  • Li diris: «Vi devas oflitijare. Vi ne raytas agare dezkuratji. Worko weytas vin. Kay vi ne povas farare lin enliti. Vi devas kurare of vie domo al vie oficeyo. Kuratjon, amiko, of zi lito ofmoves vin. Kay vi sentos zi felitxon de zi omo, wu faris sie devon, kwake lue most dezalte emoy provis andigare ilin al alie direkto, al zi dezsatje direkto de vivo tro facile, al zi facile direkto de dezkuratjo».
  • Estis nozi awdare du votxon. Wan oni awdas du dezsame votxon, wuy diras dezsame aferoyn, iven if ne tre lawdi, toto intermiksijas, kay ne estas facili sekware zi interparolon, txu?
  • Esperanti forigare min of lue interbatado, mi turnis min en zi lito, kay provis endormijare.
  • Sed zi afero noze, prii provoyn endormijare, estas, ke lu ne estas facile. Mi ne savas, txu mi estas normale, sed txe mi provado endormijare nenian sukcesas. Wan mi enlitigas, nokti, mi endormijas, sed nenian koz mi provis. Onli koz mi enlitijis kay estis lace, kay pensis pri nenio plu. Mi devis farare nenion por dormare. Dormo venis self.
  • Wan mi provas kay provadas, ripetanti al mi: «Naw mi proves dormare, naw mi penses pri nenio, naw mi dormes», mi restas dezdorme zi tute taymon, kay mi mos kay mos sentas lacezon, sed rigretindi ne dormige lacecon.
  • Min dons turninti kay returninti kay rereturninti en zi lito, mi povis onli dirare al mi, ke mi ne sukcesas trovare zi dezirate dormemon. Kay yen ene votxeto denovi alparolis min:
  • «Vi ne deziras dormare», li diris -- kay li sonis, kwazi li dezlovus min -- «vi ne deziras dormare. Vi ja dormis sufitxi. Vi tuti ne estas lace. Vi onli deziras dezkuratji restare en zi lito por zi plezo sentare, ke vi faras nenion, dum eksteri zi mosmulto of zi omoy workas kay lacijas workanti».
  • Zi votxo pravis. Mi ne deziris dormare. Abli somom dormetare, yes ya, sed sufitxi dezdormi, if vi komprenas min, por sentare zi plezon kuxare en bone lito warme, en rumo sunlume, faranti nenion, onli dexanti zi pensoyn kay imatjinajoyn sekware unu zi alie, duoni konsave, ke tio estas libreco.
  • «Zi grandeco de zi omo kuxas en libreco», mie patru kustumis dirare.
  • Wel, mie patru estis bone omo. Ilie bonkoreco estis konexate kay priparolate de zi tute urbeto, wer nu vivis dum mie infaneco. Kay ilie totane praveco ne estis les konexate. Mie patru lovis prikantare zi bonecon de zi ome libreco. Ili titxis al nu lovare librecon.
  • Toton txi mi respondis al zi ene votxeto, wu provis oflitigare min. «Dum mi kuxas en zi lito kay nenion faras», mi diris al li, «mi estas libre, kay mie patru titxis al mi alt-konsiderare librecon».
  • Sed -- zi diablo abli savas way, mi ne -- tiu votxeto ne estis facili kontentigable. «Vi weykijis antaw du oro», li diris. «Zi sune lumo, enandanti tra zi windo en zi dormorumon, weykis vin ja antaw du oro. Ja du oron vi kuxas, faranti nenion. Senkuraju ! dezworkeme kidu ! Vi estas omu, sed vi agas infani. Estas priplorinde vidare vin. Vi senesperigas min. Por multege omoy, vivo estas worko, kay vi emas onli ludare kay kantare, kay dexare zi alie workadare por vie komforto».
  • Sed felitxi zi alie votxeto intervenis: «Way vi dexas tiun ofparolare simile wordoyn stulte, kay, kromi, dezgladige ?» Li rimarkigis al mi. «Silentiges lin. Tiu votxo ne estas awdinde. Li dezlovas librecon, li dons dezlovas vie patrun, wu tiom lovis librecon. Txu oni ne titxis al vi, ke oni devas lovare sie patrun kay patran ? Lovare lun, memorare pri lu ? Penses pri zi taymo, wan vi estis tuti dezgrande, ete-ete infaneto, kay kuxis en zi brakoy de vie patra. Txu eli weykis vin, if vi dormis ? Tuti ne. Eli agis precizi por ke vi ne weykijes, sed dormes plu kieti. Txu vi memoras, wi felitxi estis, wan vi libretaymis sur zi montoy, pasejis en zi kamparo, ludis kun alie infanoy en zi montodomo, vivis en tiu pure montare lufto, kuris sur zi rokoy, kantis tuti lawdi...? Txu somu kridis al vi, ke tio estas dezbone vivo ? Txu vie patru aw vie patra aw somu alie kridis al vi, ke vi andes workare ? Vi vivis libri tiutaymi. Kay libreco estas felitxige».
  • Sed zi alie votxo rebatis: «Wi dezsinceri vi parolas ! Tio, won vi diras, okazadis onli dum zi libretaymo. Vi oblidas, wi estis, wan vi andis al zi lerneyo. Vie patra weykis vin esten. Kay, voli nevoli, vi oflitijis por andare al zi lerneyo, ofti por kurare al zi lerneyo, koz normali marxare ne sufitxis por alvenare yustetaymi, koz ja tiuepoki vi estis senkuraju eme restare tro longi en zi lito».
  • Veri, tiu du votxo estis noze. Ambi votxo nozis, kwake, verdiri, unu mos zan zi alie. Mi ne savis, won farare, por silentigare lun. Ekdormare estus bona manero ofijare of zi noze situacio, sed, wi mi ja diris, mi ne sukcesis. Mi dons fini oflitijis. Zi penso pri taso da bone teo warme antawplezigis min.
  • Mi andis al zi windo, watxis tra li al zi suno, al zi kampoy, al zi montoy, wuy staris fori, alte kay bele. Zi naturo mostrijis tii lovinde, ke mi sentis emon lawdi kantare dankokanton pri li, aw kridare al li mie gladon vivare en zi kamparo, ne en omplene urbego.
  • Mi watxis, woma oro estas, kun somom da antawtimo, ke abli mi ne sufitxi atentis zi oron, dum mi kuxis enliti kay dexis zi pensoyn sendirekti pasejadare. Mi sudeni askis min, txu mi avos zi taymon drinkare zi warme teon, al wu mi naw sedis, aw txu mi devos kurare wi stultu por alvenare yustetaymi al zi oficeyo. Yes, kun antawtimo mi ekwatxis zi oron kay vidis, ke -- diabli ! -- zi taymo forkuris mos spidi zan mi imatjinis. Mi naw devos toton farare kun ege spideco, oblidare pri zi bone teo warme, kay tuy kurare of zi domo por alvenare al zi oficeyo en taymo most dezlonge.
  • Sed sudeni mi ekmemoris. «Wo okazas al mi ?» Mi lawdi kridis. «Oni ne workas txi-tagi ! zi oficeyo estas klozite. Naw estas sabado[1] !»


[modifier]

Noto :

  • [1] Sabado: zi tagoy de zi wiko estas: lundo, mardo, merkredo, jowdo, vendredo, sabado kay sundo. Sundo estas kustumi senworke tago. Kromi, en multe lokoy, oficistoy ne workas sabadi.


[modifier]

(b) Timige diro


  • Estis priplorinde travivajo. Vi savas, ke mi decidis dirare al mie infanoy, ke mi forandos. Wan mi decidis, mi tuti ne imatjinis, ke estos tii dezfacili. Fakti, en zi momento, wan mi volis andare parolare al lu, mi konsavijis, ke mi ne povas. Yen venis zi oro andare al ilie rumoy por informare lun, kay mi sentis min tii dezboni, ke mi ekploretis. Mie tute kuratjo estis for.
  • Komprenes min. Txu ablas al omo normalkore alandare sie infanoyn kay dirare: «Mi avas novajon por vi. Pronti mi foriros. Pronti vie patru fordexos txi tiun domon por totan...» Wi oni povas dirare tion al infanoy, wuyn oni lovas ?
  • Kay yet mi devis. Zi afero estis decidite. Mi devis farare lin. Ne estis alie voyo, txu ? Mi provis plikuratjigare min, trovare en mi fortoyn nove, per volpovo avigare al mi zi forton superare mie sentoyn de timo kay dezespero, por farare mie devon.
  • Ne estis facile. Sed mi avis zi senton, ke somom pos somom zi forto dezirate envenas en min.
  • Mi eki parolos al zi kida, mi decidis. Eli estis en sie rumo, faranti somun workon por zi lerneyo. Eli watxis min per oyoy wondoplene. Tuti certi eli sentis, ke somo estas nenormale. Nenian mi avas tie esprimon, wan mi andas dirare somon al eli.
  • Zi tute situacio ijis min mostmosti zorge. Yet mi ne povis ofigare min of li naw. Mi alandis elin. «Klara», mi diris, «mi... mi devas informare vin pri somo... dezgladige novajo, tre dezgladige».
  • Elie faco aliijis: wonde antaw unu momento, li naw farijis zorge. Mi ne savas, txu eli weytis somon simile, aw txu mie wordoy estis tuti neweytite por eli. Elie faco ekesprimis dezkiete atenton.
  • «Ti savas... certi vi rimarkis, ke tie patra kay mi... wel... nue rilatado ne estas bone. Nu... Wi dirare ?... nu ne plu sukcesas rilatare lovi. Nu... estas dezfacile por unu vivare kun zi alie, tagon pos tago, oron pos oro, minuton pos minuto. Tie patra estas tre bone patra, ajudeme, bonkore, klirpense. Somumaneri mi plu lovas elin. Sed kunvivare en zi same domo ne plu estas able. Nu decidis, ke mi forandos... Ne times, mi revenos vidare vin, ludare kun vi, parolare kun vi. Wi abli mos ofti. Sed mi vivos en alie domo».
  • Eli watxis min. Mi sentis min senkoru senigante ometon de zi mos amate avajo.
  • «If vi kay patra decidis tion...» Eli ekis, kay estis somo tre dezglade en elie votxo. Mi rimarkis, ke eli emas plorare, sed kun grande dezfacilo sukcesas superare zi ploremon. Eli aldonis onli: «Wel, estas tii». Kay pos ekwatxo al mi, en wu ni dezlovo, ni timo vidijis, sed onli dezfelitxo, eli ofandis of sie rumo, kay tuy posi of zi domo.
  • Mi sentis min lace, egi lace. Kay mi faris onli duonon de zi devo ! Mi buskis Alanon, zi kidun. Mi mos antawtimis txi tiun intervidon, koz Alano estas mos jove kay mos senteme. Osi mos dezkaxeme, mos eme esprimare sin.
  • Wan mi alandis ilin, ili ludis per sie ete awtoy. Alano avas speciale amon al tiu dezgrande veikoloy. Ili oftegi ludas per lu. Ili okazigas al lu most neimatjinable aventuroyn.
  • Mi decidis fini zi dolorige momenton wi abli most tuyi. «Mi venas savigare somon tre grave al vi», mi diris per votxo most serioze. Zi veikoletoy tuy stopis, kay Alano direktis al mi sie bele oyoyn blue, tiom plene de kiete amo, ke mie koro ekdoloris. Ili avas al mi grandege lovon. Mi estas por ili zi Patru kun grande P[1]. Patru estas, iliepensi, most lovinde fortu: ilo kuratjege, avante zi povon totan superfortare toton.
  • Kay naw mi batfaligos tiun maneron vidare min. Mie wordoy estos bato, pos wu nenio plu restos of zi imatjino pri mi. Yes ya, tiu manero vidare min estas puri imatjine, li ne estas yuste. Mi estas fakti onli simple omu, kun fortoy kay dezfortoy, ne zi grandegu, kiun zi kidu imatjinas. Sed txu estas boni, ke per unu bato, per unu timige bato, mi fares, ke tiu imatjinate, sed lovate fortu, sudeni perdes zi ekziston ? Txu ili ne estas tro dezforte por supervivare tie baton ? Txu pos tiu falo ili povos restarijare ? Kay yet mi devis parolare.
  • Rei, mi kunigis zi tuton de mie trovable fortoy, kay ekparolis: «Alano, mi pronti forandos. Mi ne plu vivos kun vi txi tier. Mi ne plu vivos txi-domi». Zi kidu watxis min kun ezite esprimo.
  • Kay ili ekridis.
  • Mi weytis somon ever, sed ne tion. Ili ne akceptis min seriozi ! Por ili, patru estas tii klire, evidente, neforigable duono de lovate paro, ke tiu duono ne povus seriozi forandare, dexanti zi alie duonon sole. Por ili, evidenti, paro estas tuto, paro estas unuo, ne du ajoy, wuyn ablas dezkunigare. Ke mi forandes, tio estas tuti simpli neable. Tiu diro de zi patru povis estare onli lude.
  • Yet mi devis komprenigare al ili zi veron. Pronti mi ne plu estos en zi domo. Pronti mi avos mie vivon aliloki, for de ilie patra, de Klara, de ili.
  • «Alano», mi reekis, kay mi provis igare mie votxon wi abli most senride. «Alano, mi ne ridas, txi tio ne estas ludo. Mi komprenas, ke vi ne kredis min tuy, koz vi tutforti esperas, ke mi ne diris zi veron. Sed estas vere, Alano, mi forandos. Vi restos txi tier kun patra kay Klara. Kay mi ne plu vivos kun vi. Mi...»
  • Ili sentis naw, ke txi tio ne estas imatjine rakonto, ke mi diras zi pure veron. Sed ili ne povis akceptare lin. Ili watxis min. Ili sudeni egi palijis. ili ijis tii ete, tii dezforte, tii senajude, ke mi sentis, kwazi zi tute rumo turnijus, kay mi apen ne swunis.
  • «Mi mortigis ilin», mi pensis, kay tiu penso, wom ever neakceptable, restadis dolore en mie kapo. «Mi mortigis ilie koron, ilie gladon, abli ilie povon lovare kay felitxare. Mi estas zi mortigisto de mie kidu». En unu minuto, toto farijis nekredabli kolde en mi.
  • Alano ekkridis. Ili ofmetis sie ete brakoyn, sie ete manoyn, batis min kun fortege, longe, neome krido, kay pos kelke ekbatoy al mi, forkuris ploreganti.
  • Mi staris tier, senpense, sensente. Mi ne imatjinis, ke eblas portare tie pezon de dezfelitxo. Mi sentis min zi most dezlovinde dolorigisto en zi mondo. Mi pensis pri Diana, zi oma, kun wu mi deziris kunvivare. Por Diana mi deziris fordexare tiu du belege, sanege infanon kay ilie patran. Sanege ? Yes, til naw. Sed txu lu povos restare sami sane pos tie vidabli presk mortige bato ?
  • Txu mi perdis zi satjon, mi askis al mi. Txu Diana povas donare al mi vere felitxon ? Aw txu por felitxo onli imatjinite mi naw dezfaras unubati felitxon dezspidi, somom pos somom kunmetite ? Mi ne plu savis, wu mi estas, won mi fares, wern direktijas mie vivovoyo. «Txu veri tion mi volas ?» Mi askis al mi. Sed de nenier venis respondo.


[modifier]

Noto :

  • [1] dires : «po».
Récupérée de « http://www.lukleo.net/index.php/Dexes_min_parolare_plu_14 »