DEXES MIM PAROLARE PLU !

Izabela

Izabela watxas al zi grande mirayu. Zi kida en zi grande mirayu watxas al Izabela. Izabela savas, wu estas zi kida en zi mirayu. Tiwu kida enmiraye estas jove, dezgrande i ne bele. Estas Izabela.

«Zi mondu ne estas bele,» diras Izabela al zi mirayu. «Mi ne estas bele, mi ne estas grande, mi estas jove, tro jove. Newa okazas al mi. En zi tuti mondu ne estas kido, wu venas al mi i diras al mi «salutum» i sidas kun mi. En zi tuti mondu ne estas jove homo, wu venas al mi i watxas al mi i diras :

«Kare Izabela, vi estas jove i bele, ma vi workas tro multi. Ne workes naw. Venes kun mi. Ne askes, wu mi estas, wa mi estas. Mi estas onli jove homo, wu watxas al vi i diras : «Vi estas tuti sole. Venes kun mi. Kun mi zi mondu estas bele i grande.»

Ma ne venas tiwu kido, i en zi tuti mondu newa okazas. Newa okazas al mi, newa nove okazas, newa speciale okazas. Onli worku, worku, worku... estas tro.»

«Mi sidas tuti sole. Mi watxas al ti, mirayu. I en zi mirayu estas onli Izabela, zi most dezbele kida en zi tuti mondu. Veri zi nawe mondu ne estas bele.»

DEXES MIM PAROLARE PLU !

Stranye stranyo

Tiwu olu estas stranye. Cu ti vidas ilim ? Tiwu grande homo, veri forte, wu staras dezfori al zi mirayu, kun somwa en zi manu. Ili ne plu estas tre jove, ma ili ne estas dezjove. Cu ti vidas ilim ? Cu ti vidas ilim naw ?

Turnes tim somwoneti. Yen. Naw ti vidas ilim certi, cu ne ?

Wel, tiwu stranye olo parolas tuti sole. Dum ti watxas ilim, ili stopas, ma if ti ne watxas, ili reparolas. Ili andas spidi al zi doru, staras dezfori al tiwu alie olo, wu sidas en zi anglu kun bele kida, staras dezfori al eli, tuti dezfori al eli, fakti. Ili watxas elim, ma ne parolas al eli. Estas somwa en ilie manu, ma mi ne savas, wa. Posi ili revenas al zi doru, staras inter zi doru i zi alte mirayu, i newa okazas.

Naw ili dezforijas dezspidi al zi mirayu, parolas al zi mirayu, dum jove homa sidas tuti dezfori. Ma ili ne parolas al eli, ili parolas al zi mirayu ! Stranye, cu ne ? Veri stranye olo !

Naw, yen ili revenas dezspidi al alie anglu. Somwa estas tuti ne-nature en ilie watxu.

Cu ti savas, wu estas tiwu homo ? Ili estas forte i alte, ma pale, tro pale, multi tro pale. Ili estas ne-naturi pale. Vere stranyo !

Cu mi askes al ili, wu ili estas ? Diabli ! Mi ne vidas plu ilim. Kido i kida staras inter ili i mi. Cu ti vidas ilim naw ? Mi ne. Mi ne vidas plu ilim. Ho yes, yen mi revidas ilim. Fakti, ili naw staras somwon fori. Watxes ! Yen, naw ili andas tre dezspidi al zi doru. Veri, ili agas most stranyi. Mi askas mim...

Wa estas en ilie manu ? Cu ti vidas ? Ah, yen ili redezforijas. Mi vidas boni naw. Naw mi vidas, wa estas en ilie manu. Estas tasu. Estas onli tasu. Watxes, ili agas veri stranyi ! Ili parolas al zi tasu. Ili andas al tiwu jove studenta, wu sidas en zi anglu, stopas, staras dezfori al eli, ma ne parolas al eli. Ili parolas onli al zi tasu. Ili agas veri stranyi, veri tre stranyi, veri tro stranyi. Naw mi ne plu vidas ilim.

Oh yes ! If mi turnas mim somwoneti, mi revidas ilim. Stranye olo. Mi veri askas al mi, wu ili estas. Ili certi ne estas nove studento. Ili estas tro dezjove.

DEXES MIM PAROLARE PLU !

Lovdeklaru

Izabela, pardones mim, ma mie deklaru estas most grave. Permites, ke mi paroles al ti. Permites, ke mi watxes al ti, al tie bele, serioze facu.

Mi askas mim, cu ti povas komprenare mim. Abli ne. Abli ti ne povas. Okazas somwa stranye en mi. Somwa tuti nekomprenable. Ti estas tro bele. Tiwa estas zi grave faktu, zi sole veri grave faktu en zi mondu.

Mi watxis al tie tro bele facu, i somwa nekomprenabli okazis en mi. Somwa nekomprenabli okazis al mi. Mi ne komprenas plu mim. Mi ne estas plu mi. Mi watxis tim, mi simpli watxis tim, i mi ne plu estas zi jove kido dezserioze, wu mi estis.

Mi estis kido, i naw estas homo. Mi estis dezforte, i mie fortu naw estas nekomprenabli grande. Mi estas quazi tuti nove. Mi estis sole en zi mondu. Naw mi povas estare kun ti. If ti vulas, komprenabli.

Mi vulas dezforijare al vi. Mi vulas estare kun vi. Mi vulas parolare al vi pri zi belu de zi tagu, pri zi bonu de zi naturu, pri zi grandu de zi mondu. Mi vulas parolare al vi pri vie bele manuy, pri vie bele facu.

Mi savas, ke ti estas mistere. Homay aspektas al mi mistere. Mi vulas ke ti, mistere homa, watxes mim, loves mim. Mi vulas sidare xe tie tavolu, mi vulas parolare kun ti dum zi tute tagu, dum multe i multe tagu tute. Mi savas, ke mi ne esprimas mim boni. Pardones mim, mi pidas. Mi estas certe, ke ti komprenas mim. Ma abli ne. Abli ti ne povas komprenare. Mi vulas, ke ti komprenes mim, ma abli ti ne povas. Mi pidas tim, mostres al mi, ke ti komprenas. Mostres al mi, ke ti permitas, ke mi paroles plu. Dires al mi, ke ti permitas, ke mi deklares plu, wi forti mi lovas tim. Certi ti permitas, cu ne ?

Ho Izabela, permites, ke mie manu dezforijes al vie manu, ke mie manu somwoneti stopes sur vie manu. Cu ne ? Cu ti ne vulas ? Cu ti dezpermitas ? Cu mi estas nepardonable ? Cu mi agis nepardonabli ? Mi agis onli naturi.

Mi parolas seriozi. Cu mi estis dezprave ? Cu ti ne pardonas mim ? Yet, Izabela, mi onli lovas. Cu ti ne vulas, ke mi loves tim ? Cu ti ne povas lovare mim? Cu ti ne vulas lovare mim? Cu ti ne vulas mim ?

Permites yet, ke mi watxes tim. Mi parolas most seriozi. Ti ne komprenas, ke mi lovas tim, cu? Cu abli ti ne savas, ke ti estas bele, tre bele, tre tre bele, fakti ?

If ti ne vulas, ke mi loves tim tuti, if ti preferas, ke mi ne loves tim, abli ti permitas yet, ke mi loves tim somwoneti. Onli somwoneti, Izabela, mi pidas. If ti ne permitas, ke mi loves tim multi, mi pidas tim, permites, ke mi loves tim somwoneti.

Lovu estas zi most alte veru en zi mondu. Wa estas mos bele ? Wa estas mos grande ? Wa estas mos forte ? Newa.

Mi povas most seriozi deklarare al ti, ke newa estas mos bele, newa estas mos alte, newa estas mos forte. Mi povas osi dirare: newa estas mos nature. Tiwa estas zi veru most certe en zi tute mondu.

Mi lovas tim, Izabela. Mi lovas tim forti. Mi lovas tim mos i mos.

Mi pidas tim, pardones al mi, ma if ti povas, osi ti loves mim. Cu ti savas, wi simple estas lovu ? Wi simple i bone ? Newa estas mos simple. Newa estas mos bone.

Mi lovas tim, Izabela. Pardones, if mi parolas somwon stranyi. Ma mie lovu estas tro forte, tro grave. Ne gravas, if ti ne komprenas. Zi sole, simple faktu estas, ke mi lovas tim. I ke tiwa estas bone.

DEXES MIM PAROLARE PLU !

Langistiku

Mi deziras, ke vi komprenes, ke langistiku estas ciencu inter multe alie ciencuy. Langistiku estas mie faku. Oni donc povas dirare pravi, ke mi estas fako pri langistiku. Langistiku estas mie specialaju, if vi vulas.

Ma zi faktu, ke mi lernis multi pri languy i pri langistiku, zi faktu, ke mi estis studento pri tiwu faku, ne permitas al vi dirare, ke mi savas multi pri zi alie ciencuy. Multe aferuy cience estas por mi mistere, en fakuy, wuy ne estas zi mie.

Wel, nu ne paroles pri tiwa. Nu ne paroles pri tiwu alie ciencuy. Nu paroles onli pri mie faku, nomi langistiku.

Langistiku estas zi ciencu pri langu. Pri languy, if vi preferas. Langistiku, te (= tiwa estas) languciencu... yes, oni povas dirare osi «languciencu»..., estas zi ciencu pri tiwa, wi nu esprimas num langi. Mi askas, i vi respondas.

Wi ? Cu mani? Ne. Nu ne askas i respondas mani. Por askare i respondare, ne nue manuy agas, nu tuti ne agas, fakti, nu parolas.

Abli oni povas dirare, ke parolare ja estas agare. Ke parolu estas agu. Ma yet, if oni povas konsiderare, ke parolare estas agare, parolu yet ne estas mane agu, parolu estas lange agu.

Wen donc nu askas i respondas, nu parolas, te nu agas langi. Wen nu komunikas paroli, nu rilatas langi inter nu.

Nue interrilatu estas lange. Nue komunikuy estas lange. Langu ezistas por komunikare, por ke nu rilates inter nu, por ke nu poves dirare al aliu (aliolu), wa okazas, wa okazis, cu nu okas kun ili, cu nu ne okas, cu nu deziras, ke ili ages por nu. Langu ezistas por lernare i por titxare. If ideu venas al vi, abli vi deziras komunikare lim.

Wel, por tiwa ezistas langu. Por tiwa ezistas multe langu. Por tiwa nu lernas lum. Por rilatare inter nu, ne onli mani, ma osi paroli.

DEXES MIM PAROLARE PLU !

Cu veri vi ne volas workare ?

Watxes, zi sukeriu estas dezplene. If somwu dezirus sukerum, lu ne povus avare lim. Vi andas pasejare kun Izabela, vi parolas kun eli dum zi tagu tute pri artu i ciencu, able, ma abli osi pri les bele aferuy -- zi diablu savas, pri wa vi parolas, wen vi pasejas kun eli -- i dume zi sukeriuy staras tuti dezplene sur zi tavoluy.

Vi tuti ne atentas vie workum. Simas, ke onli Izabela gravas por vi. Mi okas, ke eli estas tre bele jova. Ma yet vi agas dezpravi. If sudeni somwu dezirus sukerum, xe wu lu ekavus lim ?

Onli imatjines ! If Profesoro Zuzu venus i vidus, ke zi sukeriuy estas dezplene... Mi ne povas imatjinare -- mos boni: mi preferas ne imatjinare -- wa okazus, if ili vidus tiwam. Vi savas, ke avare multi da sukeru tre gravas por ili. Veri mi ne komprenas vim.

Vi ne estas serioze. Vi ne workas seriozi. Wen vi ne pasejas, vi sidas en anglu i atentas newam, onli Izabelam. Ofti mi askas mim, cu vi estas normale. If vie imatjinu les workus, certi mos vie manuy workus. Vi povus yet atentare, cu zi sukeriuy estas plene.

If mi ne estus kun vi, if mi ne atentus zi simple aferuym de zi worktagu, newa okazus normali. Vi permitas al vi andare pasejare, vi andas kaxare vim en zi naturu kun vie bela, i vi tuti ne konsideras, ke vi estas en zi universitatu por workare mani, ne por deklarare vie lovum dum tagu tute, ne por watxare vim en zi mirayu por vidare, cu vi ne simas tro dezbele por Izabela, ne por komunikare al eli zi bele esprimuym de vie jova, imatjinu drame, ma por workare.

Atentare zi sukeriuym estas vie worku, ne mie. If mi permitus al mi agare wi vi... Ne. Mi ne povas imatjinare taguam. Mi estas serioze, mi ne andas pasejare, mi ne andas kaxi sidare dum zi worktagu kun bele fortolo.

Mi ne plu estas tiwi jove, wi vi, ma yet... If vi onli savus, wi ofti homuy pidas mim... zi homuy, wuy konexas mim, konsideras ke... Hehe [1]... Wel, homuy estas homuy, cu ne ? Ma mi newen okas. Mi newen diras «yes». Mi newen yesas al lu. Lovare zi homuym ne estas mie specialaju. Zi universitatu pidas mim venare ne por atentare zi homuym, onli por workare. Ne aves stranye ideuym pri mi. Mi atentas vim, jove homo, onli rilati al vie worku. Ke zi sukeriuy estas dezplene, tiwa gravas por mi. Ma ke vi parolas beli i avas ne dezbele facum, tiwa tuti ne gravas al mi. Vi povus mosbelijare de tagu al tagu, mi ne atentus vie mosbelijum, mi atentus vie workum i watxus -- inter-alii -- cu zi sukeriuy estas plene, cu lu estas dezplene. I if lu ne estas tuti plene, permites, ke mi dires tiwam al vi.

If mi revidus vim reandare pasejare kun Izabela dum zi worktagu i ne atentare vie workum, mi turnus mim [2] al Profesoro Zuzu i dirus zi aferum al ili. Ne gravas al vi, cu veri ? Cu veri vi respondis tiwam? Diabli ! Bele respondu ! Wel, boni ! If vi preferas agare neseriozi, if vi preferas ne workare, zi dramu okazes. Al mi tuti ne gravas. Mi diras tiwam por vi, ne por mi.

Cu vi imatjinas, ke povus gravare por mi, ke vi ne workas normali, ke vi dezokas workare ? Tuti ne gravas. Mi estas bone kun vi i komunikas al vi mie ideuym. Ma if vi ne vulas konsiderare lum seriozi, tiwa estas vie aferu.

Cu worku pri sukeriuy estas tro base por vi ? Cu vi imatjinas, ke vi estas en zi universitatu wi studento ? Wi profesoro, abli ? Ne, ne, karo mie. Vi estas simple workolo. Estas tro multi da ideu en vie imatjinu, i tro dezmulti da workfortu en vie manuy. Ne. Workfortum vi avas. Mi vulis dirare: tro dezmulti da workvulu.

Tro ofti mi vidas vim pasejare kun zi manuy en zi poxuy. Cu vi estus tiwi dezforte, ke vi ne plu povus workare naw ? Vi abli ne estas tre grande, ma vi ne simas dezforte. Cu vi ja workis tro multi ? Diabli ! Mi ne povas komprenare vim.

Wen mi estis jove, mi ne konexis kidoym, wuy workis tiwi dezmulti, wi vi. Kidoy, wuy ne workis, xe nu ne ezistis. Mi ne diras, ke vi estas dezbone kido. Mi konsideras onli, ke vi agas absurdi. Mi okas, ke Izabela i vi estas bele paru. Ma... Abli vi konsideras, ke mi parolas tro multi pri aferuy, wuy ne rilatas al mi. Pardones, ma yet permites, ke mi komunikes al vi mie ideuym. Rilatuy estas mos bone, if tiwuy, wuy workas kuni, estas sincere, cu ne ? I vidare jove homom wi vi, plene de fortu, pasejare tuttagi kun kida, dum ili povus multi workare, i dum zi sukeriuy estas dezplene, wel, tiwa estas tro.

Notuy :

[1] Hehe: mos les wi ho ! (If vi ne komprenas «hehe», tuti ne gravas).

[2] Mi turnus mim al: mi andus parolare al.

DEXES MIM PAROLARE PLU !

Zi olu, wu ne pensas plu

Pri wa mi pensas, ili askis. Cu vi udis ilim ? Wi stranye tiwu oloy estas ! Quazi mi savus, pri wa mi pensas. Cu mi veri pensis somwam ? Cu oni devas pensare dum zi tute taymu ? Tiwa ne simas al mi prave.

Mi perdis zi fortum pensare antaw multi da taymu. Wen mi estis jove, fakti. Mi forandis por pasejare en zi naturu. Zi naturu estis bele. Mie povu pensare forfalis dum tiwu paseju. I naw, mi estas «zi olu, wu ne pensas».

Verdiri (ver-diri), mi ne estas zi sole. Osi alie homoy i homay, osi alie kidoy i kiday preferas ne pensare. Osi multe universitate profesoruy newen pensas. Lu simas pensare, ma ne pensas veri. Lu agas, quazi lu pensus. Onli agas quazi; cu vi komprenas ?

Mi savas. Antaw somwon da taymu, osi mi titxus en universitatu. Ma mi ne vulis forperdare mie fortum en absurde agum, wi pensare. Estas tro riski. Imatjines ! If mi perdus mie ideuym ! Mi versimi avas ideuym. Mi ne savas tuti certi -- mi newen watxas lum -- ma most versimi ideuym mi avas.

If yes, mie ideuy restas tranquile en somwu angletu en mi. Mi timas perdare lum i donc newen andas vidare lum. Fakti, mi ne savas, cu lu ezistas. Versimi lu restas sole en somwu angletu de mi. Sole i tranquile. Lu ne times mie venum. Mi ne riskas venare.

Cu vi udis pri Karteziu[1] ? Ili estis grande profesoro antaw multi da taymu. Ili diris: «Mi pensas, donc mi estas». Mi diras dezsami: «Mi ne pensas, yet mi estas. Mi ne pensas, yet mi ezistas». Mi savas, ke mi ezistas. Pri mie ezistu mi estas tuti certe. «Wi vi povas savare tiwam, if vi ne pensas ?» vi abli askas vim. Onli, karoy, mi savas, ke mi ezistas: mi udas. Mi udas, donc mi estas. Mi udas, donc mi ezistas.

«Cu estare, cu ne estare, yen zi asku», diris alie grandolo. Onli, por mi, tiwa ne estas asku. Mi estas, i tiwa estas bele faktu por mi. Abli mi estas stranye, ma mi lovas mie ezistum. Zi faktu, ke mi ezistas, estas por mi -- abli ne por vi ! -- bele faktu. Antaw zi asku «cu estare, cu ne estare», mi tuti ne timas. Mi respondas simple «estare», i restas tuti tranquile. «Mi udas, donc mi ezistas», mi diris. Yes, mi udas.

Mi udas tre boni. Mi avas tre bone udpovum. Fakti, mi udis vim dirare somwam ne tre bele pri mi. Haha ! Vi pensis, ke mi ne udas, cu ne ? Ma mi udas most boni. Vi povas dirare somwam tre dezforte, quazi vi tuti perdus zi fortun parolare. Yet mi udas vim. Mie udu estas tre bone. Tro bone, abli. Ofte okazas, ke mi udas aferuym, wuym mi devus ne udare. Yes, mi udas veri tre boni.

Sami pri mie vidpovu: mi osi vidas tre boni. Onli mie penspovu ne estas bone wi mie udu i vidu. Mi dezlovas pensare. Mi ne avas zi taymum pensare. Mi avas taymum por neserioze aferuy, ne avas taymum por serioze, cu vi komprenas ?

If mi metas mie fortum en tiwu workum -- pensare estas workare, cu ne ? -- mi perdas lim. Mi tuti ne deziras perdare mie fortum. Estas boni estare forte[2].

Verdiri, simare forte estas stil mos boni, en zi nawe mondu, simas al mi. Most ofti gravas zi aspektu. If vi simas forte, oni timas vim, quazi vi estus forte. If vi estas forte, ma simas dezforte, oni ne konsideras vim serioze. Onli if zi alie vidas, ke, kun vie aspektu dezforte, vi yet estas veri forte, onli tiwen lu konsideras vim serioze.

Cu vi udis mim ? Mi diris, ke mie fortu estas grave por mi. Mi donc ne vulas perdare lim, i mi donc dezokas pensare. Zi alioy pensas pri tiwi askuy grave wi «cu estare, cu ne estare», «cu mi pensas, i donc ezistas ? Cu mi ne pensas, i donc ne ezistas ?» Ne mi. Mi ne deziras diskutare pri tiwu askuy. Mi povas observare mim multetaymi, mi newen vidas dezirum pripensare pri zi asku de mie ezistu. Ma mi boni komprenas, ke vi abli avas alie deziruym. Abli vi deziras pridiskutare zi askum, cu vi ezistas. Diskutes lim donc, ma ne kun mi.

Penses vi, if vi vulas. Penses, fakti, wam vi vulas. Ne gravas al mi, cu vi pensas, cu vi ne pensas, cu vi pensas prave, cu vi pensas dezprave. Tuti ne gravas al mi. Vie pensuy povas falare unu pos zi alio sur zi tavolum, vi povas metare lum en vie tasum da kafeu, vi povas kaxare lum en sukerium, tuti ne gravas al mi. If vie pensuy faras grande bruum dum-fali, ne gravas al mi. If lu ne falas sur zi tavolum, i tuti ne faras bruum, i restas tranquili en vie poxu, same ne gravas al mi. Onli mi avas unu pidum: permites al mi ne pensare. I pos tiwu deklaru, permites, ke mi salutes vim. Bontag ! Ne penses tro ! I zi fortu restes kun vi !

Notuy :

Karteziu = Descartes.

Fremdi, oni diras: estas —i —are, —are estas —i, estas —i, ke ... Sami wi oni diras: nature agu, ma naturi agare, sami oni diras zi agu estas nature, ma agare estas naturi.

DEXES MIM PAROLARE PLU !

Oni venis of alie mondu

Zi unue aferu estas informare lum. Yes, mi devos unui informare zi awtoritatuym. Mi konexas mim: mi ja naw timas tiwu devum, i mi timos lim multi mos, posi, wen zi tagu venos i mi devos andare al lu, i dirare: «Yen wa okazis, yen wa certi okazos».

Lu opinyos, ke mi ne diras zi verum. Tuti certi lu watxos mim dezver(ol)o. Osi wen mi mostros zi... zi «ajum»[1], lu ne okos pri zi veru de mie diruy. Lu watxos lim i lu ne komprenos. Lu diros, ke temas pri somwa tre stranye i nekomprenable, ma lu ne opinyos, ke mi diras zi verum. U cu abli yet...?

Lu abli vokos fakoym, specialistoym. Mie koru batos ! Mi ja povas imatjinare tiwam: wi spidi mie koru batos, wen mi staros antaw lu i devos dirare, wa okazis, wi i de wu (diabli !) mi ekavis tiwu neimatjinable ajum.

Wam oni povas farare por superare zi timum ? Wam faras zi aliuy, wen grande forte timu envenas en lue korum ? Mi savas pri tiwu otoritatuy [2]. Lu deziros tutforti, ke mi dezpraves. Lu multi preferus, ke mi dezpraves. Ofti zi otoritatuy tuti ne deziras udare zi verum. Lu okas komprenare lim, onli if zi veru estas normale. Wen zi faktuy estas stranye, wen okazis somwa ne normale, somwa mos les supernature, tiwen lu preferas savare newam.

Osi mi preferus dormare tranquile i vivare vivum tranquile. Ne mi pidis... heee[3]... «tiwuym» venare. Ne mi deziris udare lue paroluym timufare. Cu vi opinyas, ke mi lovas dramuym ? Tuti ne.

I yet, wam farare ? Mi faros mie devum. Mi iros. I mi devos andare sole. Zi aferu, komprenabli, estas most sekrete. If atlist mi povus parolare pri li kun somwu ! Ma sekretu estas sekretu. I kun... tiwuy... tiwu oluy... heee... tiwu estajuy, zi risku estus tro grande.

Zi simple faktu pensare, ke mi staros tiwer, antaw zi otoritatuy, ja faras, ke mi timas. Mi gravi antawtimas tiwu tagum. Lu askos sim, cu mie kapu workas normali. Lu diros, ke mie ideuy estas absurde. Mi respondos, ke ne temas pri ideuy, ma pri faktuy, simple faktuy, pri wuy mi preferus newen parolare.

Tiwen mi diros: «Alimonde [4] estajuy venis al mi. Yen. Lu pidis mim mostrare al vi yene aferum, por ke vi certijes, ke mi diras zi verum i ke ververi lu pidis mim venare por dirare al vi, wam lu vulas, ke mi dires». I mi mostros zi... zi ajum... i lu ne savos, wam pensare. Ma lu certi devos dirare unu al zi aliu, ke tiwu... tiwu aju... ne povus estare nuemonde (newa same povas ezistare en nue mondu; oni donc faris lim alimondi; alimondoluy donc ezistas i venis al mi).

Lu askos i askos. Mi respondos, ke mi savas newam, ke zi aferu sami misteras al mi, wi al lu, i ke mi preferus ne avi zi devum informare lum. Mi respondos plu, ke estis mie devu venare, tiwi ke mi venis, dezbonvuli, abli, ma yet venis. If lu ne vulas udare tiwam, wam mi devas dirare, estas lue aferu. Lu andes al zi diablu, if lu preferas.

Mi venis por farare mie devum. Tiwa estas zi juste faru, cu ne ? Wa estas mos juste zan tiwa ? Wa estus mos prave zan informare zi superoluym ? Osi mi preferus sidare kun zi kapu en imatjinu i zi futuy sur zi tavolu, if vi vidas, wam mi vulas dirare, ma ne gravas mie preferu, cu ? Gravas multi mos, ke somwu informes zi otoritatuym pri tiwu aferu grave, stranye i drame. Wam farare, if tiwu «somwu» onli povas estare mi ? Sinceri, mi preferus, ke somwu aliu andes.

Unu abli okos somwoneti udare mim, ma ne zi aliuy, ne zi mosmultu. Wel, estas lue aferu. Ne, mi diras dezverum al mi. Ne estas onli lue aferu. Estas osi mie aferu. Estas mie devu. Wen mi ekpensas pri tiwa, wa okazos al zi mondu tute, if oni faros newam, wi mi ektimas ! Mi preferus restare tranquile ci tiwer zan devare informare lum.

Zi veru ofti simas mos absurde zan imatjinajuy. Estas veri, ke zi otoritatuy estos en poziciu dezkomforte. Ma ne mi decidis, ke lu avos supere, otoritate pozicium. Lu decidis self. Lu self deziris tiwam.

Yes, kare grandolo, vi deziris ijare supere otoritatuy. Vi deziris zi Povum, zi povum super nu simploluy. Naw, vi avas lim. Ages donc ! Vi devos komunikare zi informum al zi mondu tute, tiwi ke zi mondu tute saves, ma yet ne tro times. Cu tiwa estas able ? Mi timas, ke ne. Mi timas, ke oni ne povas farare, ke zi mondu ne times. Ma wam farare ? Cu farare newam, til zi dramu okazos ? Ne. Neabli. Vi certi faros vie devum. Mi estas kori kun vi.

Notuy :

• [1] Aju: aferu.
• [2] Mi savas pri tiwu otoritatuy: mi savas, wi agas tiwu otoritatuy; mi savas, wi lu reagas al okazajuy; mi konexas tiwu otoritatuym.
• [3] zi homu, wu parolas, ne savas, wi esprimare zi pensum; ili donc diras 'heee'; en alie languy oni diras 'hm', 'aaa', 'er', 'euh', 'wel', 'oh' ...
• [4] Alimonde (= ali-mond-e)

DEXES MIM PAROLARE PLU !

Andes wi vi vulas

Oni nomas tiwu restoracium «restoraciu selfserve», koz en li oni servas sim self. Ne estas olu, wu venas al vie tavolu kun vie tomatu u kafeu. Vi devas servare vim self.

Cu vi ne vulas andare al restoraciu selfserve ? Vi preferas, ke oni serves vim. Wel, boni. Wi vi vulas. Toteokazi, mi ne andos kun vi. Vi devos andare sole. Mi devas restare ci tiwer. Mi workos en mie rumu.

Wam ? Cu vi timas perdijare ? Ne time. Mieopinyi, vi ne riskas perdijare. Estas tre simpli andare al tiwer. Onli seques tiwam, wam Tom diris al vi. Tiwi vi ne perdijos.

If vi ne vulas andare al selfserve restoraciu, andes donc al alie restoraciu. Ne gravas al mi. Sami pri tiwa, cu vi andes busi, oti u futi. Busare abli estas mos boni zan futandare, atlist rilati al zi futuy, ma vi devas weytare zi busum. Okazas, ke oni weytas longi. Otu estas mos spide zan busu, i vi povas forandare per li, wen vi vulas, ma cu vi avas otum ?

Vi pronti avos otum, cu ? Wel, boni, ma «pronti» ne estas «naw». If vi deziras andare al zi urbu naw, tre gravas, cu vi avas otum naw. Ke vi avos lim pronti, tiwa estas grave somwurilati, mi okas, ma tiwa ne ajudas vim naw, iven somwoneti, por andare al zi urbu, cu ? Por oti til zi urbu, oni devas avare otum.

Ma fakti vi povas andare al tiwer paseji. Futandare estas boni por zi koru. I osi por zi kapu, resti. Wen venas noktu, zi urbu ijas tiwi bele ! Wen oni sudeni ekvidas zi tute urbum de fori, i noktijas, oni ekavas sentum pri somwa mistere, somwa ekstermonde, iven supermonde.

Ne estas tro longi til zi urbu. Komprenabli, vi ne estos tiwer tuy, vi devos yet pasejare somwon da taymu. Ma ne estas tro longi. Ne times, ke vie leguy tro workos i perdos sie tute fortum.

Ma mi deziris diskutare kun vi osi pri somwa tuti alie. Cu vi avas informuym pri Ana ? Eli kuxis en sie rumu i ne sentis sim tre boni. Tom andis al eli kun sie kuratisto, ma eli ne watxas tiwu kuratistom serioze, eli preferas sie kuratistom, eli veri ne lovas iliem.

Ili donc forsendis sie kuratistom i vokis eliem. Stranyi, wen eli vidis ilie kuratistom, eli sentis sim dezboni, ma tuy wen eli vidis sie kuratistom[1] enandare en elie rumum[2], eli ja sentis sim mos boni.

Oni askas sim, pri wa veri temas, cu ne ? Ho, cu vi ja forandas ? Donc, bonvesperum, i osi bonnoktum ! til revidu ! Nu revidos num pronti, versimi.

Notu :

• [1] Eli vidis sie kuratistom: wu vidis ? -- eli. Zi kuratistom de wu ? -- de eli (de tiwu, wu vidis).
• [2] Enandare en elie rumum: wu enandis ? -- ne eli, ma zi kuratisto. En zi rumum de wu ? -- ne de zi kuratisto (ne de tiwu, wu enandis), ma de eli. If vi dirus: «Eli vidis zi kuratistom enandare en sie rumum», tiwa vulus dirare, ke eli vidis zi kuratistom enandare en zi rumum de zi kuratisto.

DEXES MIM PAROLARE PLU !

Quidare pri quidadu

Wam kredare ? Cu ilie okyuym ? Cu ilie worduym ? Ilie worduy alvokas kompatum. Ili mostras sim kompatinde. Ili diras somwam ever, por ke oni kompates ilim. Ma zi okyuy ! Oni povas askare sim, cu lu ne estas mos kredinde zan zi worduy, wuym ili ofdiras. I lu ne esprimas zi samum. Tiwu blue okyuy pale estas stranyi senesprime. Cu ne stranyi, ke lu restas tiwi senesprime, dum ili parolas tiwi bele, por ke nu kompates ilim ?

«Multu estas dirite, ma newa farite», ili diras. «Multi da paroladu, dezmulti da agadu», ili plu diras. Ma, justi, cu, wen ili diras tiwam, ili ne parolas pri si ? «Watxes, wi dezdike mi estas», ili diras, «yen wi agas zi quiduy al mie kompatinde korpu. Mie sanu somwon pos somwon forswunas. Vides: mie kabeluy forfalas. Pronti mi estos tuti senkabele. U restos onli kelke kabelu sur mie kapu. De tagu al tagu mi mos i mos senkabelijas. Pronti mi estos tuti dezsane, koz tiwu senstope quidadu agas tre dezboni al mie sanu, tiwi ke mie bele kabelaru somwon pos somwon dezgrandijas, somwon pos somwon forperdijas.

«Zi kuratistu diris al mi: «If vi vulas, ke mi kurates vim, i vi resanijes, tiwu quidadu devas stopare. Sen tiwa, sen vie kunworku, zi most bone kuratistu ne povas sucesare. Mi trovas vim ajudinde. Mi deziras kuratare vim, mi deziras newam alie, zan ke vi pleni resanijes, ma vi devas ajudare mim. Por ajudare mim, vi devas workare super[1] vie quiduy. Quidadu onli povas dezajudare mie workum. Vie dezsanu rilatas onli al vie troe quidadu. Osi vie dezdikiju. Ne temas pri alie grave dezsanu. Ne temas pri tiwu serioze dezsanu, pri wu vi pensadas zi tute taymum. Ne. Kelke dezsanu estas tre serioze. Ne vie. Temas onli pri tiwa, ke vi tro quidas. Wen vie troe okupijadu pri tiwu quiduy stopos, vie sanu revenos. Ma mi estas senpove rilati al vie troquidadu. Onli vi povas ajudare vim i kuratare vim tiwurilate»».

«Yen wam zi kuratistu diris al mi. «Vives senquidare», ili diris, «i vi resanijos». I, kredes mim, ili estas tre bone kuratistu. Ili savas, pri wa li parolas. Donc, wen ili pidas mim ne plu quidare, mi devas ne plu quidare, if mi vulas retrovare mie sanum, if mi vulas, ke zi faladu de mie kabeluy finfini stopes. Ma vivare senquidare ne estas simple. Mi provis ne plu quidare, mi provis i provadis. Ma wam ever mi faras, mi dezsucesas. Ever wi mi provas ne quidare, quiduy revenadas. I mi iven mos i mos quidas pri mie dezsucese provadu ne quidare: mi ne sucesas ne plu quidare, i tiwu pensu, ke mi tro quidas, koz mi ne povas ne quidare, tro okupas mim. Zi pensu farijare senkabelolu estas timinde, cu ne ? I mi pensas tiwam zi tute tagu. Wam farare, diabli, wam fari ?»

Yen wi ili parolas. Ili tuti certi deziras, ke nu kompates ilim. Ili certi pensas: «If ili kompatos mim, ili faros zi aferuym por mi, i mi povos tranquile dormare, dum ili faras mie workum». Lue okyuy diras tiwam.

Estas veri, ke, antawi, ilie korpu estis tiwi fate, ke li estis tuti ronde, i naw ili senfatijis. Osi estas faktu, ke ilie kabelaru, tiwi dike antawi, tre dezdikijis. Ma dum ilie worduy parolas pri dezsanu, quidadu, senkabeliju, dezgrasiju, ilie okyuy blue pale ne ofvokas[2] kompatinde vivum. Lu esprimas zi ideum «Mi estas mos forte zan vi. Mie korpu abli estas dezdike i dezforte, mos dezforte zan zi vie, ma mi mos fortas pensi. Mi avis zi bone ideum agi tiwi, ke vi kompates mim. I naw vi kredas mim dezsane, i vi faros zi tute workum por mi. Tiwi mi povos senquidi dormare, i refatijare tranquili».

Notuy :

1. Workare super somwa : workare pri somwa.
2. Ofvokare : farare, ke pensuy venas pri...

DEXES MIM PAROLARE PLU !

Zi fortegolo

Joano estas homo fortege. Tiwu altege, dikege fortegolo amas workegare. Ili avas tre grande fortum, fortum grandege, oni povas dirare, i if ili ne faras somwam per sie fortegu, ili ne amas sim self. Ili donc workegas en zi urbegu. Tagum pos tagu ili andas al sie workloku, wum ili tre amas, i tiwer seriozege workegas.

Ili amus amare zi vivum. Multrilati oni povas dirare, ke ili ja amegas lim, ma...

Zi vivu estus belege por ili, if ili ne avus stranye dezsanum. Ili dezsanas en zi kapu, i tiwa estas dezbone. Vi askas vim, pri wa mi parolas, cu ne ? Wel, yen ilie dezsanu: ili timas, ili egi timas, ili timegas tiwam, wa estas ete.

If ili pasejas en zi urbu i yen, most normali, hometo alandas ilim por askare somwam, zi koru de Joano emas batare spidegi, ili palijas, ili sentas sim dezboni, i grandege timu ekokupas ilim. Ili normale amas kidaym, ma if kida aspektas tro dezgrande, tro dezforte, nue grandegolo emas timare elim. Cu vi imatjinas ?

Ili newen andas al urbetu, koz ili sentas sim boni onli en urbeguy kun multege homu, wuy spidi andas ci tiwer i tiwer. I if vi servas ilim per kafeu en dezgrande tasetu, ilie kapu emas turnijare, ili sentas sim dezkomforte xe zi koru, ili ijas palege, i devas superare nekredabli forte emum forspidare of zi loku, wer ili trovijas.

Stranyi, cu ne ? I cu vi savas, way ? Mi parolis pri a kun amiko ilie. Tiwu diris al mi, ke Joano fakti estas tre senteme pri sie troe fortu. Ili ne avas fidemum al si self. Ili opinyas sim nefidinde. Wen ili estis kideto i andis al zi lerneyu, ili ja estis nenormali forte. Ili batis zi etoym por sentare sim supere. Ili amis povare deklarare: «Mi estas egi forte. Mi estas zi most forte. Mi estas zi most forte of zi lerneyu. Mi estas zi most forte of zi tute urbegu». I por mostrare al si i al zi aliuy, wi forte ili estas, ili ekbatis ilim, i ilim batadis i bategis, til ili falis i pidegis: «Kompatum !» Tiwen ili sentis sim grave, grande, multopove.

Somwutagi, ili batis kidetom tiwi senkompati, ke estis neabli tiwum resanigare: zi eto restos nenormale dum zi tute vivu. Ekde tiwu tagu Joano timegas sie fortum. Li povas mis-agare. Li povas agare gaxi. hometoy ijis por ili timinde. Sami wi zi most ete aferetuy. Cu zi vivu ne estas stranye ?

DEXES MIM PAROLARE PLU !

Dezkontentas zi mekanikisto

Mi wondas, ke ili ne dankis mim. Estis yet grande servu, wum mi faris al ili. Mi ajudis, cu ne ? Mi newam misfaris, mi newam gaxis, mi newam dezbonigis. Onli okazis tiwa, ke mi dezsucesis.

Wam vi vulas ? Mi ne povas farare wondindajuym. Mi estas homu, senyoro, simple homo, wu perworkas zi vivum[1] workanti per sie manuy. I per sie kapu. Yes, zi kapu, koz oni devas komprenare, wa misfuncionas. Wel, mi komprenis. Ili tuti gaxis sie motorum. Ne wondige, kun tiwe maneru ekspidare, i sudeni ekdezspidare, i rei iven mos sudeni respidare. Tiwu motoruy estas dezforte.

Ili donc ne dires, ke mi ne ajudis, koz mi ajudis. U atlist mi provis. If motoru estas tuti gaxite, li ne estas riparable tuytuy. Olwen zi same aferu: lu ne povas weytare. Ma ili ne diris iven etem, iven apen udable «dankum !». Ili iven ne danketis. Senkore homo ! Veri ne ajudinde.

Ever wam oni faras, ili ne dankas. Iven misparolanti, iven gaxi, ili povus esprimare sie dankum, iven per zi manu, iven per zi kapu. Ever wi ili vulas. Per zi futuy iven, if ili preferas. U per zi kabeluy. Ever wi ili deziras. Onli ili dankes.

Okite, zi aferu ne estas finite, zi servu ne estas finfarite. Ma zi mesatju estas dirite: «Vi gaxis vie otum, senyoro, mi faros tiwam, wa ablas, ne mos, koz mi estas onli homo».

Mi ne speciali vulas, ke ili longi parolades. Mi ne deziras, ke ili dankades mim dum taguy i taguy, ke ili esprimades sie dankuym olwen i olwen, til mie vivu estos finite. Onli kelke dankwordu, i mi estus kontente. Yet ne estas dezfacili. Ezistas homuy, wuy dankegas vim, koz tuti dezgrande servu estas al lu farite. Ete ajudu, i yen venas longe danke deklaradu. Quazi dank' al vi[2] lu vivus plu, iven if vi faris newam, u atlist newam grave.

Ma tiwu ci simpli ne dankis. Iven ne unu wordu. Mi ne avis zi taymum watxare, wa okazas al ili, ja zi doru estis fermite, ja ili estis for. Tiwi forandare sendanki... Cu vi imatjinas ? Mi ne amas tiwe manerum agare. Quazi zi aliuy ne ezistus, quazi nu ne indus kelkever wordum de danku. Veri, ili estas dezbonmanere homo.

Ilie motoru estas gaxite. Wam ili faris per tiwu otu, mi somwon povas imatjinare. Tuti ne estas nature, ke zi motoru tiwemaneri gaxijis, if ili agis normali. Ofti oni askas sim, wam zi homoy faras per sie veikuluy. Wel, mi faris, wam mi povis. Mi longi watxadis zi motorum, provis cu tiwam, cu tiwam ci, cu tiwam alie, rebonigis kelkever aferetum, wuy misfuncionis, remetis unu nove pecum. Zi tute farinde workum mi faris.

Ma superhomajuyn mi ne povas farare. If ili gaxis sie motorum tiwi gravi, wam mi fares ? Olwen estas zi same aferu. Ili otas wi dezsatjoluy, quazi lu tuti perdis zi kapum[3], yes wi senkape kideguy lu andigas sie veikulum, i posi lu wondas, ke pos kelke tagu li stil ne estas riparite.

Tiwu motoruy ne estas tre seriozi farite. Atlist oni estes afable kun lu. If ne, lu facili gaxijas.

Wel, if mi devas remetare tute nove motorum, ne wondindi, ke ili kelktagi weytes. Mi parolis tuti afabli al ili, ne ofdiris iven most ete dezbele wordum, i yet mi povus, if konsiderare tie nekredable manerum gaxare bele nove veikuletum.

Ne mi faris, ke ilie otu ne plu funcionas. Ma mi workis super li, restis longe taymum en zi workeyu xe tiwu gaxite motoru. Ma koz zi otu ne estas ja pleni riparite, tiwu senyoro senigas mim de zi simple, unuworde danku, wum mi devus udare.

Por tiwe homoy nu workas ! Zi vivu veri ne estas facile. Kontentigare zi homuym nueepoki ne plu ablas. Mi diras tiwam al vi, senyoro, koz atlist vi simas kompreneme. Tiwe agmanero tuti senigas mim de zi emu workare.

Notuy :

• [1] Perworkare zi vivum: ekavare, per sie worku, tiwam, wam oni devas avare por vivare.
• [2] Dank'al vi, danki al vi : pro vie dankinde ajudu.
• [3] Perdare zi kapum: ekmispensare, ekpensare gaxi, perdare zi povum justi pensare.

DEXES MIM PAROLARE PLU !

Yen vi drinkas rei !

Sufitxas ! Nekredabli ! Ya denovi vi ekdrinkas ! Ne, amiketo, vi ja drinkis sufitxi. Tro estas tro. Way vi olwen devas troigare ? Zi kuratisto diris: «Ne permites, ke ili rebes tiwon da glasuy. Unu ja estas multi por ili. U cu vi vulas, ke ili farijes tuti dezsane ? If ili plu sedas, aquum ili drinkes. Aquu estas bonege por zi sanu.»

I yen vi denovi kompris brandium ! Wam vi diris ? Vi sedas, cu ? Ho yes, vi sedas. Vie sedu estas senfine. Vie sedu estas olwene.

Veri mi ne komprenas vim. Vi ne plu estas kideto. Vi iven ne plu estas kidego. Vi estas homo, alte, forte, grande homo.

If atlist vi rebus plezurum of vie drinkadu ! Ma pripenses somwoneti. Cu brandiu plezurigas vim ? Iven ne. Fakti, li iven ne sensedigas vim. Vi diris al mi tiwam, cu ne ? Law vi self, li ne forswunigas vie sedegum. Law vie diruy, tiwi estas: pos wen vi drinkis glasum, vi deziras denovi drinkare, vi tuy resentas zi deziregum brandii.

Vie dezsatje diruy dolorigas al mi zi korum. Wen vi diras, ke koz vi estas tre grandkorpe, vie brandidrinkegu ne faras dezbonum, wi mi povus kredare vim ? Mi avas okyuym i vidas. Wen vi diras, ke korpe workadu tuy ofigas of vi zi troum da brandiu, ke workanti kun plene fortu vi tuy ofkorpigas zi dezsanige substantuym, permites al mi esprimare mie plene dezokum.

Yes ya, vi estas grande, iven grandege. Yes ya, vie korpu estas alte i larje. Vi estas forte i dike. Mos zan sufitxi dike, verdiri. Mi iven dires simpli: tro dike, multi tro dike, koz zi brandiu dikigas vim sen seriozi fortigare vim.

Wen mi ekvidis vim zi unue tagum -- cu vi memoras ? -- mi eklovis vim, justi koz vi aspektis tiwi beli. Fortego vi estis tiwutaymi. Yen bele homo, mi diris al mi, larje i forte. Tiwutaymi vi ne estis dike. Ma vi avis forte korpum, bele facum, kun amike, plezurige esprimu, i mi enlovijis tuy. Mi ne imatjinis tiwuepoki, ke vi gaxos olwam ci per brandiemu, ke vi gaxos vim self, ke vi gaxos nue kune vivum, manki de vulu. Mi ne imatjinis, ke vivare apud vi estos doloru olwene, ke mi vivos, ne apud fortu, wu ajudos mim, ma apud senvulolo, wu gaxos mie vivum.

Ho ! Mi konexas vie olwene redirajuyn ! Law vie opinyu, mi estas senkore. Law vie sentu, mi estas nekompreneme. Law vie paroluy, mi estas otoritateme. Mi amas Povum, law vi. Mi deziras estare supere al vi, law vie pensmaneru, i mi vulas olwen diradare al vi, wam vi fares. Tiwi vi sentas nue rilatum, cu ne ? Law vi, mie sole deziru en zi vivu estas superfortare vim.

Ne, amiketo; Tiwi ne estas. Mi tiwon amis, wen mi sentis vim supere al mi. Justi tiwa igis mim lovare vim: vie maneru olwen superare zi dezfacilajuym de zi vivu. Ever wa okazis, zi juste decidu estis klire por vi. Ever wa okazis, vi olwen estis zi most forte, zi most satje, zi most supere.

Quak nu trusvivis dezfacile taguym -- cu vi memoras ? -- en zi unue taymu de nue kunvivadu, yet olwen vi sucesis ofturnare vim. Won aminde estis zi vivu apud vi tiwuepoki ! Won plezurige !

Simis, ke vi avas povum super zi okazajuy, super zi vivu. Povum vi avis, koz vi avis vulum. Ma wa restas of vie vulu naw ? Wa posrestas of vie vulfortu, of vie povu vulare, i per tiwu simple vulu aliigare zi tute vivum ? Wer li posrestis ? Werm li forswunis ? Wa okazis al li ? Wam vi faris of li ? Vi andas komprare brandium. Vi sidas apud glasu da brandiu. Vi watxas lim. Vi watxadas lim. Vi watxegas lim. I vi ne plu povas dezokare. Vi ne plu trovas en vi zi vulum kapneare[1] al li. Way vi gaxis nue vivum, karo ? Karo, karo mie, mie kar. ete, koru mie, vivu mie, way vi gaxis olwam inter nu ?

Way vi permitis al tiwu brandiu rebare zi Povum ? Li estas nue superu naw ! Decidas li, wam nu fares. KI nu povas onli sequare lie vulum. Vi kompras lim, i tiwu kompraju direktas zi vivum ci tiwer. Kompradare brandium denovi i denovi, dum zi aquu estas tiwi bone xe nu, we maneru vivare dezsate!

Mi savas, ke vi ekdrinkis brandium, wen okazis tiwu timige dezfacilajuy xe vie worku. Ne estis facile por vi. Ne estis klire, wam farare. Vie workdonantuy ne vulis, ke vi dezkaxi dires zi verum. Lu timegis, ke zi homuy eksteri savos zi verum, ke oni klirigos al zi tute urbu, wam lu faris, ke zi tute urbu parolos pri lue misfaru, pri tiwu gravege gaxu, pri tiwu gravege misdirektadu de zi aferuy. I lu ofsendis vim for. Lu forsendis vim eksterim, timanti, ke zi policu intervenos.

Forsendite ! Senburigite ! I sen ablu respondare, sen ablu rebatare, sen ablu pravigare vim, klirigare, wam vi faris, I way. Vi retrovis vim senworke. Tiwi senworko nawtaymi ne estas facile vivu. Newen estis, resti. Vivu de senworku ne estas facili aceptable. Brandiu aceptigis lim mos facili al vi, cu ne ? U atlist tiwam vi imatjinis. Kun won da dezpravu !

Koz quak vi kompris mos i mos da brandiu, vie vivu ne facilijis. Dezi. Estas mos dezfacile trovare workum, wen oni mostrijas brandiplene. I quak mi lovis vim, i komprenis vie quidadum, mi ne povis aceptare tiwam. Olweokazi ne zi faktum, ke vi andis olwen denovi komprare brandium, i ke nue komprepovu mos i mos dezlarjijis.

Quak vi ne drinkis tro multi en zi unue taguy, yet mi ne aceptis. Mi timis, ke pos zi epoku kun unu duonglasu vesperi venos epoku kun duonglasu postagmezi, i posi epoku kun plene glasuy dumtagi i xe noktiju, i tiwi plu, i tiwi plu.

I evidentijis finfini, ke mi pravis, cu ne ?

Quak mi okas, ke mi abli ne sufitxi komprenis vie quiduym de senworkolu, yet, cu oni povas dirare, ke if mi agus alimaneri rilati al vi, vi ne drinkus tiwu diable brandium ? Quak abli estas somwon da veru en tiwa, yet tiwu pensmaneru simas al mi nejuste. Won ofti mi pensis: «Yen estas zi fine glasu. Pos ci tiwu ili ne drinkos plu brandium !» Ma tiwon ofti zi faktuy mostris mim dezprave.

I naw, wam farare ? Cu vi povus dirare al mi tiwam? Wi ofigare vim of tiwu diable emu ? Wi resanigare vim, i samokazi rebonigare nue kompatinde kunezistum gaxite?

If vi savus, won mi dezlovas tiwu brandum ! Karo, karo, if atlist vi komprenus mim ! Mi lovas vim. Mi lovegas vim. Stil plu. Iven if de taymu al taymu mi diras zi dezum, mie koru stil batas lovegi por vi.

Ma won li doloras ! Won doloras vidare vim fordonare vie vivum al brandiu ! Karo ! Karo mie ! Cu veri vi ne povas forigare of vi tiwu diable emum ? Cu vi ne povus reekprovare, iven if onli kompati al mi ?

Ezistas dezsanoleyuy, wer oni kuratas brandiemum, mi udis. Oni tiwer aceptus vim. Mi pidegas vim, okes andare al vie dezsanoleyu ! Mi faros somwam ever, por ke vi aceptes tiwu ideum. Mi workos stil mos multi zan naw, if ne estos abli alimaneri.

U atlist okes, ke venes fake kuratistu kuratare vim. Ezistas kuratistuy, wuy specialijis pri brandidrinkemu, oni diris al mi. Abli if nu watxos zi aferum dezsanu, abli estos por vi mos facili senijare de li. Aceptes. Mi pidegas vim, karo, aceptes atlist diskutare kun fakolu. Vi ne imatjinas, we plezuregum tiwa donus al mi. I wi kontentege vi self sentus vim ! Vi sentus, ke vi refarijas homo. Vi sentus revivijum, revirijum, refortijum. Vi refarijus zi fortege bonolo, wu tiwi lovi somwu bele tagum ekrilatis kun mi.

Vi faros tiwam, cu ne ? Yes, mi vidas en vie okyuy, ke vi mos i mos okas. Mi vokos zi kurate fakolum. Ili venos i resanigos vim. I vi refarijos vere homo. I nu relovos egi egi beli unu zi alium.

Notu :

• [1] Kapneare (kap-ne-are): dirare «ne» per zi kapu; mostrare per zi kapu, ke oni dezokas.

DEXES MIM PAROLARE PLU !

Revenis lovu, felitxes nu !

Mi devas rakontare al vi. Mi estas tiwi felitxe ! Mi retrovis elim ! Mi revidis elim ! Wum ? Karleta, komprenabli. Evidenti mi parolas pri Karleta. Pri wu mi parolus ? Cu ezistas alie homa en zi mondu ? Yes, mi revidis elim.

Eli sidis xe tavolu en drinkeyu, sole, antaw tasu da kafeu. Mi sedis, i enandis al zi drinkeyu. Mi tuy rimarkis elim. Eli aspektis wi personu, wu weytas somwum. Mi askis mim, cu mi andes al eli, cu mi andes sidare xe zi apude tavolu, u cu xe mos fore. Mi decidis andare somwon mos fore. Mi trovis bone lokum, de wer mi povis facili observare elim.

Mi vulis eki observare elie facum, provare eksavare, law elie esprimu, cu eli felitxas u ne. Kromi, mi dezires ne alandare elim tuy, koz simis al mi, ke estas mos satje dexare mie korum tranquilijare antaw zan ekrilatare kun eli.

Cu vi memoras tiwu tagum, tiwu dolorige tagum, wen eli fordexis mim ? Antaw longi tiwa okazis. Eli dezokis pri mi, pri somwa, wam mi gaxi faris. I, dezsatji, mi dezokis pardonpidare pri mie gaxu. Wi dezsatje mi estis ! Eli pravis, i mi ne. If tiwuepoki mi sinceri dirus: «Yes, mi mispaxis. Bonvules pardonare mim. Mi estas gaxolo. Mi riparos zi aferum.», eli certi plu restus kun mi, koz eli trovis mim most lovinde. Ma mi dezsatji vulis, ke eli konsideres mim prave.

Eli tiwen opinyis, ke vivu kun mi ne estos able, if mi devas senmanki sentare mim prave, iven wen mi gaxi agis i estas evidenti dezprave. Yes, tiwen eli forandis, dexanti mim sole, dezgladigi sole. Mi sentis mim oblidite, fordexite.

Won mi rigretis mie dezsatje reagum ! Ma mie rigretu ne ajudis. Simple rigretu newen ajudas, cu ?

Zi vivu ijis seninterese por mi. Mi workis lawkustumi. Zi ezistu estis duru, ne vivu. Mi iven askis mim, cu estas somwu ever interesu en durigu de tiwu vivu. If vivu estas senglade, senpleze, way durigare lim ? Zi ideu mortigare mim envenis en mie kapum, i restadis en li dum kelke taymu. Mi ezitis: cu plu vivare, u cu mortare tuy ? Wa estas preferinde, wen zi vivu perdis olwe interesum ?

If parolare sinceri, mi dires, ke mi timas zi mortum. Onli koz mi timas lim, mi fordexis zi ideum mortigare mim. Mi donc durigis mie ezistum dezfelitxe.

I yen Karleta trovis alie homom, i enlovijis al ili. Mi konexis ilim. Ili nomijas Jozefo. Dezseriozolo. Gaxolo. Zi ideu, ke eli emas kunvivare kun simile olo, dum mi ezistas, estis... wel... mi ne trovas worduym por esprimare, wam mi sentis. Mi ne povis portare tiwu pezum. Mie koru estis peze. Mos i mos peze.

Yet, mie vivu... ne, vivu ne estas juste wordu, tiwi vivare ne estas vivare, mi dires: mie ezistadu... yet, donc, mie ezistadu estis seninterese. Mi provis oblidare elim, ma ne povis. Amikuy propozis al mi pasejuym, veturaduym, agaduym, teatruvidum, diskutuym, kundrinkadum. Lu estis tre afable. Ma newa interesis mim.

Mi iven pensis pri tiwa, cu mi mortiges Jozefom. Mie mortum mi timas -- mi pensis -- ne zi mortum de alioluy ! Cu vi trovas mim timigi dezlovinde ? Pardones, mi onli sinceras mos zan kustumi. Yes, eki mi avis tiwu ideum. Metare finum al[1] mie doloru mortiganti mie dezamikum.

Mi dezlovis ilim. I en dezlovu kuxas nekredabli fortu. Cu vi ja sentis tiwam ? Abli vi newen dezlovis. Vidabli, vi estas most bonkore homo.

Mi yet fordexis zi ideum metare finum al zi vivu de Jozefo (abli koz mi timas zi policum !). Mi provis revidare Karletam, ma Jozefo fordexis zi urbum, i Karleta sequis ilim for. Eli trovis alie workum, somwer, i mi plu restis sami sole.

Eki mi pensis: «Eli ne raytas farare tiwam al mi. Eli ne avas tiwu raytum. Eli devas vivare kun aceptinde homo, satje, bonkore, jove. Unuwordi, kun homo wi mi. Ne kun gaxolo wi Jozefo».

Ma posi mie pensmaneru aliijis. Wam simile pensuy ya povus alportare al mi ? Newam ajude, onli rigretum. Fakti, mi ne pensis pravi, cu ? Eli ya raytas farare of sie vivu, wam eli vulas. I mi ne avas raytum devigare elim lovare mim. Eli raytas fordexare mim, if mi agas dezsatji. Newen nu kunigis nue vivuym antaw somwu urbe u alie otoritatu. Mi donc avis newu raytum super eli. Tiwuy i simile konsideruy ajudis mim fordexare mie ne-sane pensuvoyum, i alandare voyum mos bone.

Mi weytis somwam ever, ma ne tiwu drinkeye revidum. Kare Karleta ! Dum eli sidis tiwer en zi anglu, eli estis stil mos bele, zan wen mi eki konatijis kun eli. Ma eli aspektis dezgladi.

Okazis somwa iven mos neweytite zan zi faktu, ke mi revidis elim: sudeni, eli turnis zi okyuym al mi, vidis mim, i ekstaris. Eli ekpaxis en mie direktu, ne tre spidi, tiwi ke mi avis sufitxi da taymu por askare mim, wam eli diros.

Timu tuxis mim. Mi quazi antawsentis, ke dolorige batu falos sur mim. Mi timis, ke elie unue worduy estigos eksplodum de dolore sentuy en mie kompatinde koru.

Ma tuti dezi. Apen mi povis kredare mie okyuym: yen eli sidis apud mi i ekparolis kun larje ridetu. Ho, tiwu ridetu ! Simile ridetum mi newen vidis. Newen en mie vivu mi sentis mim tiwi kortuxite. Tiwu ridetu estis mesatjistu pri prontie felitxuy.

«Kara Petro! » eli diris. «Wi mi gladas revidare vim! If vi savus, wi felitxe mi estas! Oni diris al mi, ke vi fordexis zi urbum, i yen mi retrovas vim. Cu vi stil dezlovas mim ?»

Imatjines tiwam ! Eli opinyis, ke mi dezlovas elim. Abli mi somwoneti dezlovis elim, wen eli fordexis mim, ma yet... Mi repensis pri mie mortig-ideuy; lu priis mim, i posi Jozefom, ma newen elim.

«Mi newen dezlovis vim», mi respondis, «onli Jozefom».

I tiwen eli rakontis pri Jozefo. Ilie propozuy tuti ne estis serioze. Tuy wen ili alvenis en tiwu alie urbum, ili faris simile propozuym al alie homa, i fordexis Karletam. Estis tre dolori al eli, koz eli imatjinis, ke ili estos zi homo en elie vivu. Ma somwon pos somwon eli retrovis sie kortranquilum. Mos i mos eli rememoris nue antawe lovrilatum wi veri felitxige.

Eli donc deziris rerilatare kun mi. Ma somwu dezsatjolo gax-informis elim diranti, ke mi forandis, ke mi fordexis mie workum, i trovis alie fori. Ili intermiksis mie nomum kun tiwu de aliolo, koz nue nomuy intersimilas.

Mi klirigis al eli zi voyum, wum mie pensuy i sentuy andis dum tiwu longe taymu fori de eli. Kromi, mi diris, won mi naw konsavas mie dezsatjecum. Mi diris, won mi rigretas, ke mi dexis tro alte opinyum pri mi self gaxare belege lovum.

Tiwumomenti nu ekis ridare unu kun zi alie. Won nu ridis ! Nu ne veri savas, way. Onli, koz estis tiwi boni retrovijare kuni, i rimarkare, ke nu tuy povas tiwi forti relovare unu zi alium.

Nu parolis pri olwa i newa, olwen ridanti. Nu rakontis nue vivuym unu al zi aliu. Nu estis glade, neimatjinabli glade. Mi metis mie manum sur elie manum, dezforigis mie kapum al elie kapu. Nue koruy batis udabli, u apen les zan udabli. Nu sentis kunijum. Nu fordexis zi kafeyum, pasejis en zi urbu, olwen ridi diskutanti, olwen kun facuy gladplene.

Nu andes al mie rumu. Nu...

Wel, wel, wel, wel. Cu vi savas, wa estas felitxu? Veri, amiko, if vi povus imatjinare...

Notu :

• [1] Metare finum al x: farare, ke x finijes; igare, ke x ne plu ezistes.

DEXES MIM PAROLARE PLU !

(a) Silentes, ene votxuy !

Mi kuxis en zi litu, en mie kare, boni litu warme. Zi sunu ja estis somwon alte i lie lumu beli plenigis zi rumum. Zi apen klozite windu endexis koldete luftum. Mi pensis: naw estas taymu oflitijare. Ma mi sentis mim tiwi boni en zi litu ! «Cu veri», mi diris al mi, «Cu veri mi devas oflitijare tuy ?» Ene votxu respondis, tuti dezlawdi: «Ne. Glades pri zi aminde kuxe poziciu, pri zi felitxige enlite situaciu, restes somwon mos longi. Newa ya urjas».

Mi tre kontentis pri tiwu senvotxe votxu, wu tiwi amiki parolis al mi, en mi. Ma mi apen decidis fordonare mim al zi felitxu sequare zi lovinde propozum de tiwu en-kore votxetu, yen alie ene votxu ekparolis en mie kapu, silenti, quake quazi udabli.

Li diris: «Ti devas oflitijare. Ti ne raytas agare dezkuratji. Worku weytas tim. I ti ne povas farare lim enliti. Ti devas kurare of tie domu al tie oficeyu. Kuratjum, amiko, of zi litu ofmoves tim. I ti sentos zi felitxum de zi homu, wu faris sie devum, quake lue most dezalte emuy provis andigare ilim al alie direktu, al zi dezsatje direktu de vivu tro facile, al zi facile direktu de dezkuratju».

Estis nozi udare du votxum. Wen oni udas du dezsame votxum, wuy diras dezsame aferuym, iven if ne tre lawdi, olwa intermiksijas, i ne estas facili sequare zi interparolum, cu?

Esperanti forigare mim of lue interbatadu, mi turnis mim en zi litu, i provis endormijare.

Ma zi aferu noze, prii provuym endormijare, estas, ke lu ne estas facile. Mi ne savas, cu mi estas normale, ma xe mi provadu endormijare newen sucesas. Wen mi enlitigas, nokti, mi endormijas, ma newen koz mi provis. Onli koz mi enlitijis i estis lace, i pensis pri newa plu. Mi devis farare newam por dormare. Dormu venis self.

Wen mi provas i provadas, ripetanti al mi: «Naw mi proves dormare, naw mi penses pri newa, naw mi dormes», mi restas dezdorme zi tute taymum, i mi mos i mos sentas lacecum, ma rigretindi ne dormige lacecum.

Mim donc turninti i returninti i rereturninti en zi litu, mi povis onli dirare al mi, ke mi ne sucesas trovare zi dezirate dormemum. I yen ene votxetu denovi alparolis mim:

«Ti ne deziras dormare», li diris -- i li sonis, quazi li dezlovus mim -- «ti ne deziras dormare. Ti ja dormis sufitxi. Ti tuti ne estas lace. Ti onli deziras dezkuratji restare en zi litu por zi plezu sentare, ke ti faras newam, dum eksteri zi mosmultu of zi homuy workas i lacijas workanti».

Zi votxu pravis. Mi ne deziris dormare. Abli somwon dormetare, yes ya, ma sufitxi dezdormi, if vi komprenas mim, por sentare zi plezum kuxare en bone litu warme, en rumu sunlume, faranti newam, onli dexanti zi pensuym i imatjinajuym sequare unu zi alie, duoni konsave, ke tiwa estas librecu.

«Zi grandecu de zi homu kuxas en librecu», mie patro kustumis dirare.

Wel, mie patro estis bone homo. Ilie bonkorecu estis konexate i priparolate de zi tute urbetu, wer nu vivis dum mie infanecu. I ilie olwene pravecu ne estis les konexate. Mie patro lovis prikantare zi bonecum de zi librecu home. Ili titxis al nu lovare librecum.

Olwam ci mi respondis al zi ene votxetu, wu provis oflitigare mim. «Dum mi kuxas en zi litu i newam faras», mi diris al li, «mi estas libre, i mie patro titxis al mi alt-konsiderare librecum».

Ma -- zi diablu abli savas way, mi ne -- tiwu votxetu ne estis facili kontentigable. «Ti weykijis antaw du horu», li diris. «Zi sune lumu, enandanti trus zi windu en zi dormurumum, weykis tim ja antaw du horu. Ja du horum ti kuxas, faranti newam. Senkuratjolo ! dezworkeme kido ! Ti estas homo, ma ti agas infani. Estas priplorinde vidare tim. Ti senesperigas mim. Por multege homuy, vivu estas worku, i ti emas onli ludare i kantare, i dexare zi alie workadare por vie komfortu».

Ma felitxi zi alie votxetu intervenis: «Way ti dexas tiwum ofparolare simile worduym stulte, i, kromi, dezgladige ?» Li rimarkigis al mi. «Silentiges lim. Tiwu votxu ne estas udinde. Li dezlovas librecum, li donc dezlovas tie patrom, wu lovis tiwon librecum. Cu oni ne titxis al ti, ke oni devas lovare sie patrom i patram ? Lovare lum, memorare pri lu ? Penses pri zi taymu, wen ti estis tuti dezgrande, ete-ete infaneto, i kuxis en zi brakuy de tie patra. Cu eli weykis tim, if ti dormis ? Tuti ne. Eli agis precizi por ke ti ne weykijes, ma dormes plu tranquili. Cu ti memoras, wi felitxi estis, wen ti libretaymis sur zi montuy, pasejis en zi kamparu, ludis kun alie infanuy en zi montudomu, vivis en tiwu pure montare luftu, kuris sur zi rokuy, kantis tuti lawdi...? Cu somwu kridis al ti, ke tiwa estas dezbone vivu ? Cu tie patro u tie patra u somwu alie kridis al ti, ke ti andes workare ? Ti vivis libri tiwutaymi. I librecu estas felitxige».

Ma zi alie votxu rebatis: «Wi dezsinceri ti parolas ! Tiwa, wam ti diras, okazadis onli dum zi libretaymu. Ti oblidas, wi estis, wen ti andis al zi lerneyu. Tie patra weykis tim tiwen. I, vuli nevuli, ti oflitijis por andare al zi lerneyu, ofti por kurare al zi lerneyu, koz normali paxare ne sufitxis por alvenare yustetaymi, koz ja tiwuepoki ti estis senkuratjolo eme restare tro longi en zi litu».

Veri, tiwu du votxu estis noze. Ambi votxu nozis, quake, verdiri, unu mos zan zi alie. Mi ne savis, wam farare, por silentigare lum. Ekdormare estus bone maneru ofijare of zi situaciu noze, ma, wi mi ja diris, mi ne sucesis. Mi donc fini oflitijis. Zi pensu pri tasu da bone teu warme antawplezigis mim.

Mi andis al zi windu, watxis trus li al zi sunu, al zi kampuy, al zi montuy, wuy staris fori, alte i bele. Zi naturu mostrijis tiwi lovinde, ke mi sentis emum lawdi kantare dankukantum pri li, u kridare al li mie gladum vivare en zi kamparu, ne en homplene urbegu.

Mi watxis, wone horu estas, kun somwon da antawtimu, ke abli mi ne sufitxi atentis zi horum, dum mi kuxis enliti i dexis zi pensuym sendirekti pasejadare. Mi sudeni askis mim, cu mi avos zi taymum drinkare zi warme teum, al wu mi naw sedis, u cu mi devos kurare wi stultolo por alvenare yustetaymi al zi oficeyu. Yes, kun antawtimu mi ekwatxis zi horum i vidis, ke -- diabli ! -- zi taymu forkuris mos spidi zan mi imatjinis. Mi naw devos olwam farare kun ege spidecu, oblidare pri zi bone teu warme, i tuy kurare of zi domu por alvenare al zi oficeyu en taymu most dezlonge.

Ma sudeni mi ekmemoris. «Wa okazas al mi ?» Mi lawdi kridis. «Oni ne workas ci-tagi ! zi oficeya estas klozite. Naw estas sabadu[1] !»

Notu :

• [1] Sabadu: zi taguy de zi wiku estas: lundu, mardu, merkredu, jovdu, vendredu, sabadu i sundu. Sundu estas kustumi senworke tagu. Kromi, en multe lokuy, oficistuy ne workas sabadi.

(b) Diru timige

Estis priplorinde trusvivaju. Vi savas, ke mi decidis dirare al mie infanuy, ke mi forandos. Wen mi decidis, mi tuti ne imatjinis, ke estos tiwi dezfacili. Fakti, en zi momentu, wen mi vulis andare parolare al lu, mi konsavijis, ke mi ne povas. Yen venis zi horu andare al ilie rumuy por informare lum, i mi sentis mim tiwi dezboni, ke mi ekploretis. Mie tute kuratju estis for.

Komprenes mim. Cu ablas al homu normalkore alandare sie infanoym i dirare: «Mi avas novajum por vi. Pronti mi forandos. Pronti vie patro fordexos ci tiwu domum por olwen...» Wi oni povas dirare tiwam al infanoy, wuym oni lovas ?

I yet mi devis. Zi aferu estis decidite. Mi devis farare lim. Ne estis alie voyu, cu ? Mi provis plikuratjigare mim, trovare en mi fortuy nove, per vulpovu avigare al mi zi fortum superare mie sentuym de timu i dezesperu, por farare mie devum.

Ne estis facile. Ma mi avis zi sentum, ke somwon pos somwon zi fortu dezirate envenas en mim.

Mi eki parolos al zi kida, mi decidis. Eli estis en sie rumu, faranti somwu workum por zi lerneyo. Eli watxis mim per okyuy wonduplene. Tuti certi eli sentis, ke somwa estas nenormale. Newen mi avas tiwe esprimum, wen mi andas dirare somwam al eli.

Zi tute situaciu ijis mim mostmosti quide. Yet mi ne povis ofigare mim of li naw. Mi alandis elim. «Klara», mi diris, «mi... mi devas informare tim pri somwa... dezgladige novaju, tre dezgladige».

Elie facu aliijis: wonde antaw unu momentu, li naw farijis quide. Mi ne savas, cu eli weytis somwam simile, u cu mie worduy estis tuti neweytite por eli. Elie facu ekesprimis deztranquile atentum.

«Ti savas... certi ti rimarkis, ke tie patra i mi... wel... nue rilatadu ne estas bone. Nu... Wi dirare ?... nu ne plu sucesas rilatare lovi. Nu... estas dezfacile por unu vivare kun zi aliolo, tagum pos tagu, horum pos horu, minutum pos minutu. Tie patra estas tre bone patra, ajudeme, bonkore, klirpense. Somwumaneri mi plu lovas elim. Ma kunvivare en zi same domu ne plu estas able. Nu decidis, ke mi forandos... Ne times, mi revenos vidare tim, ludare kun ti, parolare kun ti. Wi abli mos ofti. Ma mi vivos en alie domu».

Eli watxis mim. Mi sentis mim senkorolo senigante hometom de zi mos amate avaju.

«If ti i patra decidis tiwam...» Eli ekis, i estis somwa tre dezglade en elie votxu. Mi rimarkis, ke eli emas plorare, ma kun grande dezfacilu sucesas superare zi ploremum. Eli aldonis onli: «Wel, estas tiwi». I pos ekwatxu al mi, en wu ni dezlovu, ni timu vidijis, ma onli dezfelitxu, eli ofandis of sie rumu, i tuy posi of zi domu.

Mi sentis mim lace, egi lace. I mi faris onli duonum de zi devu ! Mi cerkis Alanom, zi kidom. Mi mos antawtimis ci tiwu intervidum, koz Alano estas mos jove i mos senteme. Osi mos dezkaxeme, mos eme esprimare sim.

Wen mi alandis ilim, ili ludis per sie ete otuy. Alano avas speciale amum al tiwu dezgrande veikuluy. Ili oftegi ludas per lu. Ili okazigas al lu most neimatjinable aventuruym.

Mi decidis fini zi dolorige momentum wi abli most tuyi. «Mi venas savigare somwam tre grave al ti», mi diris per votxu most serioze. Zi veikuletuy tuy stopis, i Alano direktis al mi sie bele okyuym blue, tiwon plene de tranquile amu, ke mie koru ekdoloris. Ili avas al mi grandege lovum. Mi estas por ili zi Patro kun grande P[1]. Patro estas, iliepensi, most lovinde fortolo: olo kuratjege, avante zi povum tiwen superfortare olwam.

I naw mi batfaligos tiwu manerum vidare mim. Mie worduy estos batu, pos wu newa plu restos of zi imatjinu pri mi. Yes ya, tiwu maneru vidare mim estas puri imatjine, li ne estas yuste. Mi estas fakti onli simple homo, kun fortuy i dezfortuy, ne zi grandegolo, wum zi kido imatjinas. Ma cu estas boni, ke per unu batu, per unu timige batu, mi fares, ke tiwu imatjinate, ma lovate fortolo, sudeni perdes zi ekzistum ? Cu ili ne estas tro dezforte por supervivare tiwe batum ? Cu pos tiwu falu ili povos restarijare ? I yet mi devis parolare.

Rei, mi kunigis zi tutum de mie trovable fortuy, i ekparolis: «Alano, mi pronti forandos. Mi ne plu vivos kun ti ci tiwer. Mi ne plu vivos ci-domi». Zi kido watxis mim kun ezite esprimu.

I ili ekridis.

Mi weytis somwam ever, ma ne tiwam. Ili ne aceptis mim seriozi ! Por ili, patro estas tiwi klire, evidente, neforigable duonu de lovate paru, ke tiwu duonu ne povus seriozi forandare, dexanti zi alie duonum sole. Por ili, evidenti, paru estas tutu, paru estas unuu, ne du ajuy, wuym ablas dezkunigare. Ke mi forandes, tiwa estas tuti simpli neable. Tiwu diru de zi patro povis estare onli lude.

Yet mi devis komprenigare al ili zi verum. Pronti mi ne plu estos en zi domu. Pronti mi avos mie vivum aliloki, for de ilie patra, de Klara, de ili.

«Alano», mi reekis, i mi provis igare mie votxum wi abli most senride. «Alano, mi ne ridas, ci tiwa ne estas ludu. Mi komprenas, ke ti ne kredis mim tuy, koz ti tutforti esperas, ke mi ne diris zi verum. Ma estas vere, Alano, mi forandos. Ti restos ci tiwer kun patra i Klara. I mi ne plu vivos kun ti. Mi...»

Ili sentis naw, ke ci tiwa ne estas imatjine rakontu, ke mi diras zi pure verum. Ma ili ne povis aceptare lim. Ili watxis mim. Ili sudeni egi palijis. ili ijis tiwi ete, tiwi dezforte, tiwi senajude, ke mi sentis, quazi zi tute rumu turnijus, i mi apen ne swunis.

«Mi mortigis ilim», mi pensis, i tiwu pensu, won ever neaceptable, restadis dolore en mie kapu. «Mi mortigis ilie korum, ilie gladum, abli ilie povum lovare i felitxare. Mi estas zi mortigisto de mie kido». En unu minuto, olwa farijis nekredabli kolde en mi.

Alano ekkridis. Ili ofmetis sie ete brakuym, sie ete manuym, batis mim kun fortege, longe, nehome kridu, i pos kelke ekbatuy al mi, forkuris ploreganti.

Mi staris tiwer, senpense, sensente. Mi ne imatjinis, ke eblas portare tiwe pezum de dezfelitxu. Mi sentis mim zi most dezlovinde dolorigisto en zi mondu. Mi pensis pri Diana, zi homa, kun wu mi deziris kunvivare. Por Diana mi deziris fordexare tiwu du belege, sanege infanum i ilie patram. Sanege ? Yes, til naw. Ma cu lu povos restare sami sane pos tiwe vidabli presk mortige batu ?

Cu mi perdis zi satjum, mi askis al mi. Cu Diana povas donare al mi vere felitxum ? U cu por felitxu onli imatjinite mi naw dezfaras unubati felitxum dezspidi, somwon pos somwon kunmetite ? Mi ne plu savis, wu mi estas, wam mi fares, werm direktijas mie vivuvoyu. «Cu veri tiwam mi vulas ?» Mi askis al mi. Ma de newer venis respondu.

Notu :

• [1] dires : «po».

DEXES MIM PAROLARE PLU !

(a) Misteru en papervendeyu

Wen mi vidis Ivom istag, ili ne onli alportis tre bone xokolate switajuym, ma kromi ili raportis al mi pri zi stranye okazajuy en zi papervendeyu de Stritu Xefe. Mi tre fidas ilie raportum. Ili savis multum, koz ili workis wi vendisto en tiwu papereyu kelktaymi i ili plu avas rilatuym amike kun zi homuy tiwere.

Ili diris, ke law zi aranju de zi mobluy en zi storu, zi ideuy de zi policu ne povas estare prave. Law Ivo, zi planu, wum oni ne plu retrovis ya frui zi matinum pos zi okazajuy -- tiwu gravege paperu, wu tiwi nekomprenabli perdijis -- ne kuxis sur zi moblu, wer li estis law zi policu, u li stil estus tiwer zi sequante matinum. If li ne plu trovablis sur tiwu moblu -- zi moblu dezdreti starante -- frumatini zi sequante tagum, oni suspektes unu of zi vendistuy, ne zi personum, wu venis komprare zi papersakuym, i wum zi policu suspektas.

Law Ivo, tiwu personu ne povis andare apud zi moblum, wer zi planu lawdiri trovijis. Zi vendistuy tuy rimarkus ilim i suspektus somwam nenature, koz tiwu moblu, wu staras flanki, sur zi dezdrete flanku, fakti, ne estas alandable al zi homuy, wuy venas en zi storum onli por komprare somwam. Zi policu donc ne vulas dirare zi verum.

Tiwu grave planu, wu, law zi policu, kuxis sur zi dezdreteflanke moblu, venis per speciale post-alportu tuy antaw zi klozhoru. Oni metis lim sur zi postajuym, wuy alvenis mos frui, i tiwer plu kuxis. Wel, komprenabli, Ivo konexas tiwu moblum, wi zi tute storum. Ili diris, ke estas vere, ke oni olwen metas zi alveninte postajuym sur tiwu moblum, til zi prie personu avas taymum okupijare pri lu. Newen estas facile trovare momentum por zi postajuy, en tiwu storu, koz zi personuy, wuy workas tiwer, ne estas sufitxi multe rilati al zi worku, wu devas estare farate.

Zi asku, wum mi starigas al mi, estas: way diabli oni sendis tiwi grave planum per zi postu ? Tiwuy, wuy sendis lim, certi savis, ke espiuy interesijos pri li. Zi espioy povus avare kunworkantum en zi posteyu, en zi papereyu u aliloki. Tiwuy, wuy sendis zi planum, agis most dezseriozi. Zi aferu estas tiwon mos nekomprenable, koz oni savis, ke tiwu planu interesas sami zi dretoluym wi zi dezdretoluym. Tiwu paperu avis -- oni diras al nu -- internacie gravecum. I oni sendas lim posti al paperstoru ! Okiti, en zi papervendeyu, nekonexati, kaxi trovijas unu of zi xefe kunworkantuy de zi Sekrete Servu, ma yet !

Stranye maneru agare, cu ne ?

Wel, wi mi diris al vi, Ivo tuti dezokas kun zi police ideuy ci-rilati. Tiwutagi, ili andis komprare panum en zi paneyu, wu staras tuy apud zi papervendeyu, i ili tiwer trovijis, wen zi suspektatu envenis, i osi wen tiwu forandis i enandis zi apude storum por komprare sie papersakuym.

Zi policu opinyis tre grave zi trovum de ete-ete panpecetuy en zi papervendeyu, xe zi dezdrete flanku, apud zi moblu, pri wu oni parolas tiwon. Wen li oftrovis, ke zi suspektatu andis komprare panum tuy antawi, li egi kontentis, quazi tiwu dezkovru donus respondum al zi multe asku, wuym oni povas starigare al si en tiwu stranye aferu. Way tiwon da bruu pri tiwa? Zi suspektatu newen neis, ke ili andis de zi paneyu al zi paperstoru.

Ivo estis en tiwu panvendeyu i diskutis kun zi vendista. Ili diskutadis longi, koz ili avas al eli loveketum i plezi longigis sie restadum apud eli. Tiwu kompatinde homo, wu posi kompris zi papersakuym, donc estis en zi paneyu, ma ilie xeestu tiwer ne sufitxas por povare dirare, ke ili faris somwam dezbone posi en zi apude storu, cu ? Wu povas dirare, ke unu of zi vendistuy ne avis pecum da panu en zi papereyu ?

Ivo boni watxis zi personum, wum zi policu posi eksuspektis. Somwu, wu vulas farare somwam suspektinde, ne agas estemaneri, ili diris.

Wam ? Cu vi ne savis, ke Ivo lovetas zi jove panvendistam ? Wel, tiwa estas faktu. Lu andis kuni drinkare teum en «Zi swita vivu». Cu vi konexas ? Estas tiwu tedrinkeyu, wer lu avas quardis quar specuym de teu. Li trovijas dreti de zi Xefe Postoficeyu. Ili sidis tiwer kun sie panvendista, wen zi suspektato envenis zi tedrinkeyum, portanti zi papersakuym, wuym ili kompris antaw kelke minutu. Estis zi horu, wen olwuy storuy klozijas. I oni suspektas tiwu homom yusti koz newu plu venis en zi papervendeyum inter ilie forandu i zi momentu, wen oni klozis zi storum.

Wel, mi ne diras, ke Ivo tuti ne povus miskomprenare zi faktuym. Ma mieopinyi ili estas most fidinde homo. Mi kredas ilim multi mos zan zi policum.

Fakti, zi most stranye aferu, en ilie raportu al mi, estas, ke, en wu ever storu u drinkeyu ili trovijas, tuy pos ili envenas zi suspektate persono. Quazi tiwu sequus ilim. Wondegi, cu ne ? Yet, Ivo ne estas aventurolo, wu enmiksus sim en espie agaduym. Mi askos ilim, wam ili opinyas pri tiwu faktu, ke zi papersakolo tiwon sequis ilim. Mi ne rimarkis zi aferum, wen ili raportis al mi tiwu okazajuym istag. Onli rakontanti al vi, mi ektrovis tiwam wondige.

Alie informum mi devos rebare de ili. Mi devos askare ilim, wer ili kompras tiwu switajuym, wuym ili istag alportis. Estas specu de xokolate sukeraju, tre swite, wam mi egi amas, i mi amus savare, wer oni vendas lum. Mi rigretas, ke restas newu plu. Mi ja finis zi tute saketum, tiwon bone mi trovis lum. Yes, rigretindi, newa posrestas of lu. If vi provus lum, vi trovus lum bonege.

Abli ne, fakti, koz nue preferuy tiwon dezsamas. Estas stranye specu de xokolate switaju. Somwam simile mi newen rebis u kompris antawi. Ne estas tro da xokolatu, ma certi multi da sukeru, tiwi ke li estas switege. Yes, bonege swite ajetuy tiwu sukerajuy estas.

Wi diabli Ivo faras por trovare tiwe nekustume, ma bonege, aferuym ? Veri, ili estas karo, iven if ilie okyuy watxas dezsamflankim, i if ilie nazu estas ridindi dezlonge. Vi samopinyas kun mi, cu ne, Joana ?

(b) Du raportu pri vendadu

Senyoruy, mi rigretindi devas dirare, ke zi raportu pri zi vendadu de switajuy tuti ne estas fidinde. Zi funcionolo, wu faris lim, estis tro selffide. Ili konsideris fakti onli unu specum de switajuy -- tiwuym, wuy enavas xokolatum -- i ili imatjinis, ke ili povas esprimare yuste opinyuym deandanti onli de zi informuy, wuym ili avigis al si pri tiwuy.

Estas vere, ke xokolatu estas unu of zi xefe ajuy, wuy enandas en zi faradum de switajuy. Aw atlist, oni povas dirare, ke xokolatu estas grave enmetaju -- en switajuym -- if oni konsideras zi askum tutnacii. Zi aferu mostrijas dezsame, if oni konsideras onli unu urbum, kelke urbum, zi nacium tute, kelke nacium u zi tute mondum. Inter tiwu, tiwu ci i tiwu alie urbu, oni povas rimarkare serioze dezsimilecuym en zi maneru kunmetare zi switajuym. Mi donc pidas vim ne oblidare, ke, en ci tiwu diskutu, nu restas sur zi tutnacie kampu. Zi situaciu tuti certi dezsamus stil mos, if nu watxus lim internacii.

Quake donc -- if nu konsideras zi tute nacium -- nu devas okare pri zi xefe loku, wum okupas zi xokolate switajuy inter zi tutu de zi switajuy, yet nu ne povas aceptare raportum, wu diras iven ne unu wordum pri, ezempli, switajuy farite of pure sukeru kun somwu u alie aldonaju nexokolate.

Zi aferuy ne estas tiwi simple, wi klirigas lum ci tiwu raportu, i if nu deziras savare, wi zi situaciu veri estas, nu devas propozare al somwu alie, al somwu mos fidinde, zi taskum raportare pri zi tutnacie switajvendadu.

I naw, if newu pidas zi parolum rilati al ci tiwu asku... simas, ke ne... newu manu altijas... if newu deziras esprimare sie opinyum pri zi switajasku, mi propozas, ke nu ekdiskutes zi due raportum, tiwum pri zi vendadu de panu.

Osi sur tiwu kampu ne estas tiwi facili rebare zi dezirate informuym. Mi ne parolas pri tiwe flanke asku wi zi faktu, ke zi pidu de zi panfare workistuy pri dezlongigu de zi nokte worktaymu rebis yese respondum. Mi konsideras tiwu askum flanke. I mi ne priparolos lim, quake nu naw savas, ke estas rilatu inter tiwu decidu i zi dezaltiju rimarkite ci-urbi en zi vendadu de zi most kustume specuy de panu. Evidentijis, ke zi horu, ekde wu zi panu estas komprable, frumatini, avas mos grande gravezum zan oni antawi imatjinis.

Mi donc diris, ke mi ne parolos naw pri zi kampu de workrilatuy. Mi vulas eki tuxare onli zi mone aspektum de zi asku. I ci-rilati mi povas dirare onli unu aferum, nomi, ke zi situaciu estas most serioze.

Vi povas fidare mim, senyoruy, koz mi konsideris tiwu raportum tre atenti, i tre quidige li estas. Vi certi konexatijis kun zi informuy, wuym enavas zi raportu pri panvendadu, i vi versimi samopinyas wi mi, cu ne ? Tiwu raportu estas egi interese, ma tuti ne tranquilige. Wu ever portas en sie koru zi interesuym de zi naciu sentos zi same quidemum. Yen estas serioze situaciu, pri wu estas urje okupijare.

Zi panistuy kexas, ke lu ne rebas sufitxi da monu por zi vendate panu, atlist won prias zi most ofti vendate specum, ma wam nu povus farare sen endanjerigare zi tute nacie vivum ?

Nu ne trovis manerum kunordigare zi dezsame emuym de zi priatuy, i nu trovijas en sakstritu[1], en sen-ofande situaciu. Zi ete panvendistuy pidas somwam, zi olwavendeyuy[2] i alie grandege storuy vulas somwam alie, tiwuy, wuy kompras zi panum avas stil alie dezirum, i wen zi panfare workistuy intervenis diranti, ke newu of mie propozuy estas kontentige por lu, mi trovijis sudeni kun tiwe kapdoloru, ke mi tuti simpli ne plu povis pensare.

Mi, wu olwon amegis panum, ja plure tagum vivas sen tuxare iven unu panpecum. I zi onlie sonu de zi wordu «panu» agas al mi dezsanigi.

Trovare respondum al tiwu askuy estas mos zan oni povas pidare de mi sole. Mi donc kunvokis vim al ci tiwu kunsidu, por ke nu diskutes most seriozi zi askum. Mi esperas, ke dank' al vie ajudu, estos abli surpaperigare propozuym, wuym zi tute naciu povos aceptare. Onli unu aferu estas certi, nomi, ke if somwu enpoxigos mos da monu zan antawi, sequi de nue deciduy, tiwuy estos ni vi, ni mi.

I naw, if vi permitas, senyoruy, mi drinkos somwon da aquu.

Notuy :

• [1] Sakstritu: stritu sen ofandeyu (wi saku, of wu somwa povas ofandare onli trus zi loku, trus wu li enandis).
• [2] Olwavendeyu : vendeyu, en wu oni vendas multe dezsamspece aferum (ezempli : manjajum, vestajuym, bukuym, televidulum...)

DEXES MIM PAROLARE PLU !

(a) Zi vespergaxo

Mi furiozas. Refoyi[1], Dudo gaxis zi tute atmosferum en zi grupu.

Nu estas grupu de bone amiko, i nu kuni vespermanjis tuti tranquili. Mi abli devas dirare, ke zi vespermanju estas mie preferate manju. Ni xe matinmanju, ni xe tagmanju mi sentas mim tiwi boni, wi xe vespermanju. Vesperi, atlist en domu amike u en bone restoraciu, oni sentas atmosferum speciale, wum mi tre amas. Xefi wen nu trovijas grupi. Grupu da kunmanjante amikoy estas por mi felitxige realaju.

Nu retrovijas en tiwu grupu de taymu al taymu. Temas pri grupu de amiko, wu faris kuni zi warservum. Nu tre amas retrovare unu zi alie. Nue vivuy estas tre dezsimile, koz nu avas tre dezsame okupuym. Ronaldo estas workisto[2], Joano vendisto en moblustoru, Tom kuratisto, Andreo policisto, Leo direktas grande paperfareyum, Ken avas dezgrave seninterese oficum en zi urbe administreyu, i Petro de longete taymu naw estas senworko. Vi donc vidas, ke nu avas plezum diskutare, koz nue trusvivajuy tuti ne intersimilas.

Ma zi asku olwen estas: wi dezajudare, ke Dudo gaxes nue vesperum. Dudo estas nozeme. Ili trovas sie plezum en situaciuy, en wuy ilie kunoluy dezplezas. I ili estigas tiwe situaciuym.

Yet, ili estis deeki unu of nue grupu. Nu ne povas pidare ilim ne venare. Wam farare ?

Ci-foyi ili reekis. Eki, nu estis kontente, koz nu opinyis, ke ili ne venos. Ili venis dezfrui, i ja furiozis, ke nu ekis sen weytare ilim. Wen nu diris, ke nu olwen ekas yustehori, ili furiozis. «Mi dezfruas, koz mi devis workare til dezfrui», ili diris, «i vu iven ne povis weytare mim duonhoretum !» Fakti, ili dezfruis presk plene horum.

Posi, ili kexis pri zi menuu. Ili ne xeesis en zi kunvenu -- antaw kelke wiku -- wen nu interokis pri tiwa, wam nu manjos. Mi rigretas, ma nu decidis unuvotxi pri zi manjajuy. Nu olwen provas, wi abli most boni, ne enmetare manjajum, wum unu of nu ne amas. Ma if, ye zi momentu, wen nu decidas, unu of zi grupu ne udigas sim -- ezempli koz ili forestas, wi Dudo tiwu foyum -- nu yet ne povas pleni forigare zi riskum, ke sur zi tavolum venos manjaju, wum zi priatu ne amas.

Dudo donc kexis pri zi menuu. Kustumi, ili tre amas supum. Ma ci-foyi, wen ili apen ekmanjetis somwon da supu, ja ili ekis brui esprimare sie dezkontentum. «Mi ne nomas tiwam ci supu», ili diris tiwi lawdi, ke zi tute restoraciu udis ilim, quake nue grupu sidis en alie manjurumu, ne en zi restoraciu self. Noze situaciu, cu ne ?

Estas muzikistuy en zi restoraciu, i, komprenabli, iven en nue speciale manjurumu nu udis lum, koz yet ne estis muru stone dike inter zi eyu xefe i nu. Wel, zi muziku estis tro lawde i tro spide por Sro [3] Dudo. Foyi, tuy wen ili udis, ke muzikaju jus finijis, ili ekstaris, kun furioze esprimu, andis en zi restoracium kun zi andmaneru de gravo otoritatplene, i ekkridis per zi atxe votxu de olu dezbonmanere: «Gratulum pri zi dezbele bruu, senyoruy muzikistuy. Wam vu jus udigis, tiwam mi ne nomas muziku, ma bruu. Bonvules metare finum al tiwu bruadu. Mie kapu doloras dank' al vu !»

Ili kridis tiwi dezbeli, ke ili timigis dogum, wu trovijis tiwer kun dezjove paru, i zi dogu respondis al ili similvotxi, tiwi ke zi tute restoraciu ekridis. Komprenabli, tiwa igis ilim iven mos furioze. Ili revenis al nue manjorumu bruklozanti zi dorum most dezkortezi.

Diabli ! We homo ! Ili igis zi atmosferum mos i mos peze.

Posi ili kexis al zi moso, ke ilie platu ne estas pure. Tiwam ili imatjinis. Ilie platu estis perfekti pure. Ma ne eblas diskutare kun ili. Wen ili decidis, ke yen estas dezpure platu, vu povas watxegare per most larje okyuy, provanti trovare iven ete pecetum da dezpuraju, quake olwa estas most pure, ili yet mostros al vu neekzistante dezpure lokuym.

I yen ili ofigis of sie poxu pecum de paperatxu, sur wu ili ekis notare sie kexuym ! Por ke nu diskutes zi dezbone flankuym de tiwu vesperu dum nue sequante kunsidu, ili diris. Cu vu imatjinas ?

Wel, mi ne povas raportare olwam al vu. Ili trovis zi saladum nemanjabli swite, i zi kekum nemanjabli dezswite, ili rompis sie glasum faliganti lim furiozi, koz, law ili, zi drinkaju estis nedrinkable. Ili parolatxis al tiwu kompatinde moso tiwi dezbeli, ke nue tute grupu dezkontentis, i kelke facu redijis. Ma nu ne sucesis silentigare ilim. Apen oni ne ofandigis ilim of zi restoraciu.

Ili multi kexis al nu, tuti dezsatji, pri olwa, wam ili rebis, i, resti, pri zi tute loku. «Wen nu estis kuni soldato», ili diris, «nu manjis mos boni. Wen nu estis soldato, nu rebadis drinkable birum. Wen nu estis soldato, zi platuy ne estis dezpure. Wen nu estis soldato, zi kekuy estis kontentigi swite. Wen nu estis soldato, zi homoy rilatis amiki kun nu, dum ci tiwer zi mosoy alandas num dezkortezi. Wen nu estis soldato, nu ne devis udare tiwe bruatxe muzikum. Wen nu estis soldato, nu avis swite vivum».

Komprenabli, olwa, wam ili diris pri nue kune warservu, estis tuti nevere. Mi ne savas, cu ili estis dezsincere, u cu somwu specu de oblidemu misaranjis ilie memoruym, foriganti zi dezbone faktuym i troiganti zi bele, ma tiwa, wam ili diris, tuti ne esprimas zi verum. Nue vivu soldate tuti ne estis gladige. Estis por multe of nu momentuy veri dolore en tiwu warservu. Zi dure amikecu inter nue samgrupoy devenas versimi de zi faktu, ke nu kuni trusvivis multe atxe situacium, wuy igis num mos dezfore unuy al zi aliuy.

Estas most rigretindi, ke Dudo agis, wi ili faris. Nue bele kune vesperu, pri wu zi tute grupu onli antawgladis, estis gaxite. Wel, mi ne troiges. Nu yet multi ridis, nu kuni kantis fini de zi vesperu, nu rakontis unu al zi aliuy olwespece aventurum u trusvivajuym, nu estis kontente reparolare pri tiwu u tiwu aspektu de nue warservu. Mi donc gladas, ke mi andis. Ma zi vesperu estus tiwon mos bele sen Dudo !

Nu askas num, tiwemaneri nu povos farare, ke ili ne plu venes al nue kune vespermanjuy. Nu ne plu povas aldexare ilim. Ili veri tro gravi nozas. Ne estis facile komprenigare al zi mosoy i al zi muzikistuy, ke zi opinyuy de tiwu kidatxo estas ilie opinyuy, ne nue, ne tiwuy de zi tute grupu.

Estos nozi reandare al zi same restoraciu, wer zi mosuy i muzikistuy certi memoros zi agmanerum de nue kuno Dudo. Tre rigretinde aferu. Estas wondege, cu ne ? Wi unu sole homo povas gaxare bone atmosferum por tute grupu, gaxare vespermanje kunvenum, wu, sen ili, estus perfekti amike i felitxige. Wel, tiwi estas. Kexare tuti ne ajudas. Nu esperes, ke simile gaxu ne reokazos, wen nu refoyi aranjos kunvenum de zi grupu.

Notuy :

(b) Txu memorare dezgladum u imatjinare felitxum ?

Ho yes, mi memoras zi warum. Ma mi preferas ne parolare pri li. Onli tiwu, wu self trusvivis warum, savas, pri wa temas. I kredes mim, ne temas pri ridigaju.

Wen domuy estas rompate, kampuy gaxate, i grupuy da soldato andadas en zi strituy, kun, en zi okyuy, miksaju of timu i dezlovu, zi tute atmosferu de zi vivu farijas most atxe. Kromi, oni apen trovas somwam por manjare. Oni manjatxas somwam ever. Mi udis pri homuy, wuy manjis katajum, manki de somwa mos bone. Onli por vivare, cu vi komprenas ? Onli por pluvivare.

Watxare dezplene platum, i udare zi infanuym plori pidare neavable manjajuym, enkorpigare al si supum, wu estas mos aquu zan somwa alie, vestare sim per deznove vestrestajuy, kunmetite mos les sucesi..., sinceri mi ne amis tiwu vivum, i mi forti esperas, ke mie infanuy newen trusvivos somwam simile.

Iven zi dezglade okyuy de nue dogo igis num most dezfelitxe, koz wam nu povis farare ? If zi homuy ne avis sufitxi por manjare, wi nu povus plenigare zi platum de nue kare, lovate, ma kompatinde dogo  ?

We dezlovinde vivu ! Mi newen komprenos -- we ever zi interesuy de zi naciu -- ke homuy povas decidare ek-estigare warum. Won ever alti lu staras en zi direktadu de zi naciu. Won ever kliri lu povas vidare zi internracie rilatuym, u zi situacium tutmonde, yet...

Mi savas, ke zi aferuy ne estas tiwi simple, wi lu aspektas en interparolu kun kafeye moso. Ma tiwu decidu simas al mi tiwi grave, ke mi ne komprenas, wi homu kuratjas farare lim. Mi personi ne estus sufitxi deztime, iven if mi avus zi devum direktadare de most alti zi aferuym de mie samnacioluy.

Decidare, ke oni ekwaros, we decidatxu ! Sendare zi jovoluym al mortu ja estas atxe decidu, ma sendare lum al mortigu -- sendare lum mortigare alie jovoluym, y osi homoym nejove -- simas al mi iven mos neaceptabli. Savare, ke oni estigos dolorum en miluy i miluy da homu, ke miluy i miluy da homu dezdormos dum noktuy i noktuy, koz lu estos tro dezfelitxe u tro quiduplene por trovare zi tranquilum, sen wu oni ne povas ekdormare. Veri, mi ne povus.

Ma, if vi permitas, nu paroles pri somwa alie. Estas multe gladige aspektuy en zi vivu. Way ne parolare pri somwa ridige, u felitxweyke ? Waru estas tiwi brunatxe, senkolore temu. U abli vi preferus dirare: koloratxe.

Ci-foyi, mi preferus, ke nu penses pri zi belecu de zi kampuy, zi plezu pasejare surmonti u zi afable facu de zi mosa, wu servis al nu tiwi bone kekum en zi kafeyu, wer nu estis postagmezi. Waru alportas al zi homuy newam, krom doloru i dezfacilajuy. Olwa farijas dezsimple dum waru.

Yes, nu paroles pri somwa alie. Nu dexes nue imatjinum ekflugare altim en zi luftu, estigare mondum de belecu i ridu, de lovu i felitxu. Cu gravas, if tiwu mondu ne ezistas ? Ne; cu ? Gravas, ke nu estiges en nu somwu atmosferum, por gladigare num i oblidigare al nu zi dezlovindajuym de zi waru.

Law mie opinyu, estas satje foyfoyi tiwi ekflugare imatjini. Dexare zi imatjinum funcionare self, dexare pensum venigare pensum, imatjinajum sequare imatjinajum, onli por zi plezu oblidare zi mondum, en wu nu vivas, i lie dolore aspektuym. Cu vi trovas, ke tiwa estas forkurare for de zi realecu ? Law vi ne estas tre boni, trustare al sie imatjinu i prikantare enpensi belecuym nereale, cu ? Vi dezpravas, law mie sentu. Ofpensare alie monduym, en wuy zi vivu estus mos felitxe i zi homuy mos bonkore unuy al zi alioluy, tiwa ne estas zi samu, wi intermiksare en sie pensadu tiwu monduym imatjinite kun zi vivu ci-eziste. Abli, if oni farus tiwam multfoyi, tiwa estus dezsatje. Ma kelkfoyi, wen venas okazu, way ne ?

I iven if tiwa estas forkurare of zi realecu, forflugare en imatjinite mondum, koz zi reale simas al nu tro atxe, way ne farare tiwam foyfoyi ? If tiwam faranti nu retrovas fortum i kuratjum, por alandare sentimi zi vere askuym de zi realu, way forturnare sim de li ?

Evidenti, zi situaciu estus tuti dezsame, if temus pri kustumu tiwi forti, ke oni ne plu povus pensare realeci. Ma if nu ne perdas nue bone rilatum kun zi realu, mieopinyi, nu povas sendanjeri fordoni num al tiwu ludu.

Homuy ne sufitxi ludas, nueepoki, law mie maneru watxare zi vivum. Por mi, ludu estas tre grave, cu ne por vi ? Ludu alportas gladum i ridum, dum olwene seriozecu estigas somwe mankum de vivu en zi homu.

Mi ne vulas dirare, ke oni alandes sie taskuym i devuym dezseriozi, ne quidanti pri tiwa, cu tiwa, wam oni faras, estos veri kontentige u ne. Ne diris, ke mi propozas al zi homuy ijare grande gaxemuy. Tuti ne.

Onli mi diras tiwam, ke alandare zi realum somwon ludi, ridi, u atlist rideti, estas mos felitxigi por nu self i por zi alioluy zan olwen ekare taskum kun kexu i jemyemu. C vi okas ?

Ne ? Wi stranyi ! Ma, if vi veri dezokas, way donc vi ridetas ? Vi iven ridas ! Yet zi asku estas serioze. I if vi dezokas, vie opinyu povas onli estare, ke serioze askuym oni priparoles senridi.

DEXES MIM PAROLARE PLU !

(a) Homay wedukapti

Yes, wen, antaw kelke yaru, ili diris al mi, ke mi estas zi most bele kida, wum ili somwen ever vidis, mi presk enlovijis. Newen homo parolis pri mie belecu similwordi. Newen homo, simpli parolante, direktis tiwe kortuxe okyuym al mi.

Ma pos somwon da taymu mi konsavijis, ke ili ne veri lovas mim, i ke mi newen povos lovare ilim, iven if onli pro ilie monu. I naw nu eksavis, ke ili volas wedijare al Aneta !

Cu vi komprenas, way ili volas wedijare al eli ? Eli avas plize facum, somwemaneri, ma eli ne estas bele. Ili estas tre rike. Versimi ilie monu interesas elim. Wel, if ili volas estare dezsatje, tiwa estas ilie problemu.

Ilie frata wedijis al riko, i tiwa estas multi mos sendanjere. If zi wedo avas tiwon da monu, won zi weda, atlist ambi avas deeki certicum, ke zi aliolu ne cerkas en wediju ablecum riki vivare.

Multe kida ja provis wediji robare zi monum de Rikardo. If vi savus, won da wedkapteme homay ili ja devis forsendare ! Ma olwen revenas novey, i ci tiwu sucesis. Ci-foyi, ili estas kaptite. Finite, zi librecu. Ili falis en elie kaptulum. Antawi ili estis tre simkipe[1]. Ili boni kipis sim ye olwu provu faligare ilim en zi kaptulum. Ma zi laste homa -- wi donc eli nomijas ? mi oblidis... ha yes ! Aneta ! -- Aneta, zi laste of longe kabelu, perfekti ludis sie rolum. Zi laste foyum, ili presk kaptijis, wa mostras, ke abli ili farijis les simgarde.

Tiwu laste foyum, pri wu mi parolas... abli mi devus dirare «zi antawlasti foyum», if vi konsideras, ke zi vere laste foyu estas ci tiwu foyu, kun tiwu Aneta... wel, negravi... tiwu laste foyum, mi diris, zi kaptema estis tuti senmone. Zi most senave, most dezrike kida of zi tute urbu. Ma eli estis bele. Grande, sporteme, sentime[2], ma senteme[2] -- atlist lawsime -- eli mostris sim tiwi lovinde, ke ili presk eklovis elim ye zi unue watxu. Zi aferu duris mos zan unu yarum. Ho yes, dum mos zan unu yaru ili vidadis unu zi aliolu quazi sen interrompu.

Ezistas tiwe tipu de homa, wu tre naturi plizas. Eli estas tiwe. Yet, eli sucesis plizare al ili ne onli pro sie nature lovindecu, ma, krom tiwa, osi pro tiwa alie. Pro volu. Pro decidu. Eli volis ilie monum, eli decidis, ke eli avos lim, i donc -- samokazi -- ilim. I eli agis tuti lawplani, boni pripensanti unu paxum pos zi alie, por realigare sie dezirum. Eli newen mispaxis.

Eli cerkis pri ili olwespece informuym, i eli uzis sie savuym por mostdezforijare al ili, i al ilie koru. Ezempli, wen eli eksavis, ke ili estas tre kanteme, i iven estas anu de somwu gee kantugrupu, eli tuy decidis anijare al tiwu grupu. Alie foyum, oni diris al eli, ke ili jus ofijis of zi warservu. Wel, eli cerkis zi most ete informuym pri ili, i sucesis aranjare zi aferuym tiwemaneri, ke eli estes zi unue personu, wu trovijos sur ilie voyu, wen ili alvenos en zi urbum.

I ne onli eli agis. Osi elie patruy trovis psedomotivum por estare foyi aceptite de ilie patro. Eli quazi robi enandis en ilie mondum por robare ilien lovum, i zi tute rikum, wu andas kun li, xe tiwe multmone homo. Eli uzis most pleni sie imatjinum por ofpensare most dezsame maneruym enrobijare[3] en ilie vivum, i plizare al ili. Ma abli eli trouzis lum. Abli ili suspektis elie planum i zi ne pleni honeste motivuym, wuy kuxis pos elie tro ofte aperuy xe ilie flanku.

Sudeni, ilie amikuy rimarkis, ke ili farijas mos i mos kolde en sie rilatuy kun eli. Oni sentis, ke zi specu de esperu i lovemu, wu jus batigis ilie korum, naw somwen pos somwen dezaperas, dexanti zi lokum al somwu dezlovu... ne, ne veri dezlovu, wi dirare ? Mi cerkas zi yuste wordum, ma ne trovas lim, wi ofti okazas al mi... donc, ne estis dezlovu, ma somwu sentu dezfore al li, somwon simile... ha : yen mi trovis zi wordum: nelovu. Neplizu. Ili ne dezlovis elim, komprenabli, osi ne dezlovis elim, ma, tuti simpli, eli ne plu plizis al ili. Zi sentuy, wuym eli antawi estigis en ili, simpli dezaperis. Mi gratulis ilim. Ili tiwi jus ofigis sim of serioze risku, of zi risku wedijare al moncerke aventura, wu ne indis, ke ili kuniges sie vivum al zi elie.

Ma yen nove foyum simile situaciu jus aperis. Pro tiwu Aneta, yen ilie koru jus reekis batadare mos vivi, yen reaperis zi konexate miksaju of esperu i, if ne lovu self, atlist deziru lovare, i naw, yen nu eksavas, ke ili decidis farijare sie wedu.

Abli yet Aneta ne kaptis ilim por ilie monu. Finfini, mi ne konexas zi tute historium. Wa abligus al mi dirare tiwam ? Vi pravas. If sinceri parolare, mi ne raytas dirare tiwam pri eli. Mi presk ne konexas elim. Pro wa donc mi esprimis al vi tiwu dezame ideuym, wuym mi avis pri Aneta ? Way mi dexis mie imatjinum kaptare mim, prie elie motivuym ? Mi ne estas honeste. Ma pro wa donc? Cu pro deziru stopigare zi wedijum ? Cu mi deziras tiwam ? Cu mi finfini watxes zi verum fac-al-faci ? I wu estas tiwu veru, if ne ke ijare zi weda de Rikardo deziras most forti mi ?

Notuy :

(b) Titxiste lovu

Ne estas facile lovare kun dudis-kint kidu. Ne watxes mim tiwi wondi, mi diras zi verum. Mi volas dirare, ke wen oni estas titxisto, lovas jovam, i avas kun si klasum de dudis-kint kidu, wuy sequas sie titxistom, we ever ili andas, lovrilatuy farijas dezfacile.

Zi domegu, wer nu estis, dum tiwu sur-monte wiku, estis deznove hotelu, wum oni rearanjis por infangrupuy. Estis en li grande manjeyu por zi grupe manjuy, i osi mos dezgrande, mos plize drinkeyu, wer oni povis komprare kafeum, sukum, xokolatum, teum i alie drinkajuym.

Tiwer eli workis. Wen mi enandis al zi drinkeyu, en zi unue tagu, i mi ekvidis elim, mie koru misbatis. I mi samtaymi ijis certi, ke osi elie koru faris unu misbatum. Mi watxis elim, eli watxis mim, nu ridetis.

Ne duris mos zan unu segondum tiwu unue watxu, ma mi sentis, quazi mi aliijus al nove homo. Newen mi vidis somwum tiwi lovinde, tiwi felitxigi lovweyke.

Zi infanuy brui envenis pos mi. Wel, vi savas, we estas infanuy. Lu movis zi setjuym. Lu kridis. Lu vokis de unu anglu al alie most lawdi. Unu paxis sur zi futum de kunolu, i ci-laste ekkridis, quazi oni jus provus mortigare ilim. Wel, vi konexas tiwe situacium.

«Wu robis mie monum ?» somwu kridis furiozi. «Mie moniu dezaperis !»

«Li falis of vie poxu», «Tiwer, xe zi setjfutu», «Cerkes antaw zan suspektare !» samtaymi kridis most dezsame votxuy, dum sonis mose responduy, al wuy pleni mankis kortezecu.

Ma mi newam udis. Mi onli povis watxare elim. Pos tiwu unue watxu, wum mi antawi priparolis, mi direktis zi okyuym alilokim dum unu segondu, ma ne mos. Mie watxu tuy revenis al eli i ne plu fordexis elim. Quazi somwu supernature fortu devigus mim ne movare zi okyuym.

Osi eli watxis mim plu, kun zi same felitxplene ridetu. Stranye, nekustume, silente gladu ekokupis mie tute estajum. Tuti tranquili. Mie koru ne plu misbatis, ma li ne batis wi antawi. Li estis quazi plene ye sunu, ye bele, warme, plize ma samtaymi tranquile sunlumu.

Dumi, interinfane waru ekijis. «Mi vidis tim, ti provis robare mie monium», kridis somwu kida.

«Ne gravas, ti ja estas tro rike», ridi rebatis kido.

«Ci tiwu estas mie setju, ne sides sur li», kexis trie infanu.

«Wu faligis mie glasum ?» furiozis quare.

Objektuy ekis trusflugare zi luftum. Zi bruuy devus tokare mie atentum, konsavigare mim, ke udeblas wordatxuy, ke okazas nealdexarende[1] batuy, ke ploruy i kexuy i riduy resonas tro brui de unu muru al alie.

Ma mi quazi ne xeestis. Mie atentu estis for. Li ne direktijis al zi infane waru, onli al tiwu blue okyuy, al tiwu wondende nazu, al tiwu brune kabeluy, tiwi perfekti aranjite.

I, pro nekomprenable motivu, osi elie okyuy estis turnite onli al mi. Al mie tro dike nazu, al mie senorde kabeluy, al mie nespeciale bele facu.

«Ne sides ci tiwer», lawdis kide votxu.

«Mi raytas sidare wer ever mi volas», respondis alie.

«If ti sidijos sur ci tiwu setjum, ti rigretos tiwam», parolis trie, dezamiki.

«Ti ne raytas dezpermitare al ili sidare sur tiwu setju», kida kridis.

Mil interkridadu sonis samtaymi. Mil objektu, simi, kuni bruis en zi drinkeyu. Ma mi udis newam. Ha, mos yusti, mi udetis somwe quazi tre fore bruum, wu ne sucesis kaptare mie atentum. Mie atentum ya plene okupis zi superbele facu de homa sensimile.

I yen eli ekridis.

Mi watxis elim iven mos, wondi. Ma eli tro ridis por povare parole respondare al mie silente asku.

Elie manu mostris al zi eyu, al zi nekredable warspece agaduy, wuy okazis en li, al setjuy kuxante, al rompite tasu, al leguy, kapuy, brakuy, manuy movijante olwedirekti, dum wordatxuy i warkriduy olwer[2] sonadis.

Onli tiwen mi ekkonsavis. «Kiduy !» mi kridis. «Sufitxas !»

Newen mi komprenis, way mi avas otoritatum. Ma otoritatum mi avas. Nature otoritatum. Cu abli pro somwa en zi votxu ? Mi ya ne estas alte fortego, wi kelke homo, wuym infanuy watxas kun somwe timu, i sequi kun forte motivu ne riskare dezkontentigum. Ne. Mi estas ne mos zan mezalte i mezforte, i tuti ne avas timige aspektum.

Ma zi infanuy, al wuy mi titxas, newen faras somwam, wam mi dezpermitas. Sufitxas, ke mi diris «atentes !», i zi bruu stopas, envenas silentu, dum zi kiduy watxas num atenti i weyti, weytanti, fakti, ke mi presiziges mie deziruym. Iven, ofti, mi diras newam. Onlie watxu, onlie facesprimu, onlie movu de zi manu, i tuy lu tranquilijas.

Ci-foyi, mie nature otoritatu rei agis. Apen mi devis aldonare kelke wordum por presizigare, ke mi volas, ke lu restariges zi falinte tavolum i setjuym, stopiges zi batuym, remetes ordum i tranquilum en tiwu plize drinkeyu. Pos dis minutu, olwa estis rei en ordu, i lu interparolis tranquili, quazi newu dezamikecu somwen ever aperis inter lu.

«Gratulum, senyoro !» diris zi most bele votxu, wum mi somwen ever udis. «Wen mi ekvidis zi dezordum, mi imatjinis, ke ne ablos restarigare bonordum antaw zan noktijos».

Newa estis mos swite al mie koru, zan elie gratulworduy. Tiwi ekijis inter nu most felitxe lovrilatu.

Ma, kredes mim, ne estas facile lovare kun dudis-kint kidu. Mi ne povis fordexare zi dormeyum nokti, if unu of lu ne dormis. Tiwu ya weykis kelke aliem, i pos dis minutu zi dormeyu farijis brue ludeyu. Somwu tagum -- estis elie libretagu -- eli okis venare pasejare kun mi. Ma osi kunmarxis zi dudis-kint karoletu, wa yet dezlarjigis zi ablecuym de plize pare interparoladu.

Wen mi estis libre, i mie kunworkantu[3] gardis lum, eli workis en zi drinkeyu. If mi andis al tiwer, mos ofti osi kelke of mie klasanuy venis. I wen eli interrompis zi workum, mi ne estis libre, ma devis okupijare pri zi dudis-kintu. Mie ajudantu[3] xeestis onli dumtagi, ye presize horuy.

Yet, somwon pos somwon, mi sucesis trovare solvuym al zi problemuy, i vidi elim ne tro dezofti. Mi rakontis olwam pri mi, pri mie vivu, pri mie deziruy, pri mie lovu, wu certi duros tilmorti, i eli sami rakontis olwam pri si. Eli estis rideme, kanteme, ma osi workeme i most trustinde homo, kun koru plene ye gladu, i felitxige ridetu.

Pos wen mi revenis heymim, certi plizis zi forecu de zi infanuy, ma mie solecu pezis al mi. Felitxi, zi urbu, wer mi titxas, ne estas tro fore. Wi abli most ofti mi reandis al zi montare deznove hotelu, i nue lovu de foyu al foyu grandijis. Ni eli ni mi plu avas patruym i fratuym, i nue gewediju estis most simple, kun onli kelke amikuy. Atlist lawplani. Koz wen eksonis zi gewedije marxmuziku i nu turnis num por brak-en-braki ofandare, silenti, rideti i korbati larj-okyis al nu dudis-kintu da amiketu.

Notuy :

• [1] Al-dexare: dexare alvenare, dexare envenare, i donc permitare, dexare okazare, aceptare.
• [2] Olwer: en zi tute loku.
• [3] -antu: personu, wu ...-as, -ante homu.

DEXES MIM PAROLARE PLU !

(a) Zi letersede patra

Olwen estas ege dezfacile ekare leterum. Tuy wen mi avas plumum enmani, mie ideuy dezaperas kun nekredable spidecu, i mi trovas mim kun plumu en zi manu i kun kapu dezplene.

Wen mi estis infanu, won da foyu mi sentis mim «dezbone fiyo», onli pro tiwa, ke mi newen skribis leterum al mie patruy, dum mi estis for ! Mi rebadis leteruym plene ye zi dike skribu de mie patra. Zi skribu estis dike, koz eli olwen gaxis sie plumuym. Mie patra ya estis forte homa kampare kun forte manuy, wuy rompas olwam, wam eli tokas. Kromi, tiwuepoki, zi plumuy estis atxi farite, i gaxijis multi mos spidi zan naw.

Wam mi diris? Ha yes, mi rebis longe leteruym de mie patra i presk ne kuratjis eklektare lum, tiwon mi timis. Mi timis, koz mie patra parolis pri sie suferu. I rakontis kun grande presizecu, ke eli suferas pro mi.

Yen we patram mi avis. Tiwu larjkorpe, dik-mane, fortibrake kampa [1], wu rompatxis moblum onli toketanti lim -- mi presk diris: onli watxanti lim -- tiwu homa, fortijinte pro yaruy i yaruy da kampe worku, tiwu forte homa suferis, law sie leteruy, pro ete mi.

Mi ne savas way, eli ne ofportis mie poste silentum. Eli rompis du u tri plumum, versimi ofandis nevoli zi paperum, wum eli provis prenare of zi skribmoblu, ma fini sucesis skribare dikeplumi sie opinyum pri mi:

«Kare fiyo». Newen eli uzis mie nomum, versimi pro deziru estigare somwe forecum inter eli i mi, u sentigare sie otoritatum.

«Kare fiyo», eli skribis. «Ja pasis du wiku ekde zi tagu, wen ti fordexis zi heymum por andare al tiwe monte libretaymu, i iven ne unufoyi ti pensis pri tie kompatinde patra, wu suferas pro manku de leteru de ti. Ti ofandas mie korum. Cu ti ne lovas tie patram, wu tiwon workas por ti i por tie fratetuy ?

«Mi quidas, quidas, quidas. Mi askas mim, cu ti dezsatas u sedas, cu ti manjas sati frutuym. Ci tiwer zi pomuy ekas apereti. Zi heymu estas tiwi dezplene, wen ti forestas, ke ti povus atlist skribare leteretum al tie lovante i suferante patra. Tie patro ne estas apud mi naw, ili workas en zi kampuy, ma mi savas, ke ili pleni okas kun mi.

«Ili newen sucesas lektare tie leteruym, pro tiwu maneru tie skribatxare nelektabli, ma mi lawdlektas al ili i tiwa felitxigas ilim. U mos yusti mi votxlektus al ili, if mi avus somwam por lektare, somwe skribajum de ti, iven dezlonge.

«Cu ti oblidis tie promesum ? Ti promesis skribare, wen ti forandis. Mi estas certe, ke ti avas sufitxi da monu. Cu zi postoficeyo estas fore ? Wel, yet, grande kido wi ti ne dexas tiwe ete dezfacilajuym stopigare ilim.

«Ti ne forjetas tie monum en dezsatje kompruym, cu ? Ti ne jetadas lim senpripensi al zi vendistuy de xokolatu i switajuy, esperabli. Penses, won multi oni devas workare por rebare somwon da monu. Ne. Certi ne temas pri manku de monu. Abli ti estas lace pro tiwu longe marxuy sur ete dezfacile montvoyuy. Ma cu tro lace por skribetare heymim ? Ti ne estas dezsane, cu ? Ne. If ti dezsanus, ti skribus heymim, iven if onli por ke mi fares tie preferate kekum i sendes lim al ti.

«Mi timas zi verum. Zi veru estas, ke ti ne sufitxi lovas tie patram. Ho! Won tiwu pensu suferigas mim! Wi neofportable estas konsavare pri zi nelovu de fiyo !

«Ma versimi ti yet lovetas mim. Zi prave klirigu de tie dezvolu skribare estas abli, ke ti estas dezworkeme. Atentes pri tiwa, fiyo mie. Gardes tim de dezworkemu. Li estas zi eku de multe dezbonu en zi vivu. Ma ne oblides, ke mi bezonas leterum de ti, won mi bezonas luftum. If ti ne skribos, mi mortos...»

I tiwi plu, i tiwi plu. Eli povis plenigare tiwon da paperu, won trovablis heymi, per sie dike skribu, ripetanti zi same aferuym kun zi same dramecu, wum mi tuti ne povis prenare seriozi.

«Fares tiwam», «Ne fares tiwam», «Mi suferas pro ti», tiwuy tri ideu kovris zi tutum de elie leterfaradu.

Kare patra ! Wi drami eli skribis ! Mi suspektas, ke tiwu suferpatrele [2] rolu egi plizis al eli, iven if eli ne pleni konsavis tiwam. Yen eli avis okazum parolare pri sie mortu, pri sie suferu, pri mie dezbonecu, kun somwa drame en zi worduy, i en tiwu momentuy eli certi sentis sim reali grave.

I tiwa xefmankis al tiwu kare personu. Sentare sim grave. Eli estis bonkore, swite patra, nekredabli workeme, kun zi povu ofportare zi most atxe aspektuym de zi vivu kampare sen perdare sie ridetum, sen forjetare iven momenti zi silente gladum ene, wu sunradis sur elie facu.

Ma de taymu al taymu eli bezonis kexare. Eli bezonis momenti forjetare zi rolum de zi olwen felitxi workante kampa, de zi olwen ridete patra, de zi weda perfekte. Elie leteruy estis yuste okazu por tiwa. Ili abligis al eli dezplenigare sie korum de zi multege neesprimite quiduy, de zi mil faktu deztranquilige en tiwu dezrikole vivu, teruri senswite. Eli ne priskribis tiwu priokupuym. Ma eli esprimis zi kexe sentum, i zi dezfelitxum, pri wu eli ne avis taymum konsavare dumtagi. I tiwa faris bonum al eli, tuti certi.

Vides, wi mi estas ofturnijeme. Yen mi sucesis certigare al mi, ke mi agis satje i bonfiyi ne skribanti al mie patra. If ya mi skribus, eli ne avus tiwum -- por si sanige -- plorleteri kexare okazum.

Stranyi estas zi homa koru, olwen eme pravigare sim !

I yet, wu diros, ke ne trovijas somwon da pravu en tiwu jus esprimite ideu? Wel, abli li estas somwon prave. Ma pri unu alie aferu mi estas certe, nomi, ke mie konsave deziru newen estis agare bonfiyi, wen mi dexis zi taymum pasare i taguym sequare taguym sen unu wordu skribite de mi.

Mi ludis, mi gladis, mi kantis, mi pasejis, mi marxis, mi vivis vivum libritayme, i mi tuti simpli oblidis pri zi heymu, i pri mie quiduplene patruy. Ne. Rilati al leterskribadu, mi ne estis bone fiyo. Newen mi rompis plumum pro troskribu.

Notuy :

• [1] kampa aw kamp-ol-a : femine, ele persona kampi.
• [2] suferpatrele (sufer-patr-el-e) : adjektivu, suferu de patra

(b) Mi weytas grave leterum

Wone horu estas? Presk zi due i kint minutu. U, if ti preferas — ya uzablas ambi dirmaneruy — kint minutu pos zi due. Wel, wel, wi spidi zi taymu pasas!

Mi ne vidis zi leterportistom. Cu ili ja pasis? Presk mi vidas ilim. Kutimi ili pasas tuy pos zi due.

Hoho! «Kutimi ili pasas pos zi due», tiwu esprimu ne estas tre klire. Oni povus pensare, ke mi volas dirare: «tiwu ci leterportisto pasas tuy pos zi due leterportisto». Wel, cu veri oni povus miskomprenare tiwemaneri? Versimi ne. Way estus tri leterportisto pasante samstriti? Por ke nove leterportisto poves pasare pos alie leterportisto, wu self estus nomate «due leterportisto», devus pasare tri leterportisto entuti, cu ne?

Versimi donc ti komprenis, ke temas pri zi horu. Mi volis dirare: «Kutimi ili pasas tuy pos zi due horu».

Wel, mi andes vidare, cu ili alportis somwam al mi. Mi ya weytas grave leterum, i li stil ne alvenis. Mi ne amas weytare, weytare, weytadare somwam, wa ne okazas. I ja de kelk tagu mi weytas zi alvenum de tiwu leteru.

Ne. Estas newa. U ili ja pasis, i estis nenwa por mi, u ili stil ne pasis. Most versimi ili stil ne pasis.

Eble ili dezfruas ci-foyi. Ili presk newen dezfruas, ili kutimi pasas yustetaymi. Yet dezfruu povas foyfoyi okazare.

Ma rigardes! Law zi murkloku estas onli quaronu[1] antaw zi due. Zi unue i quardis kint minutu. Zi unue i tri quaronhoru. Cu abli zi murkloku funcionas boni, dum mie brakkloku estas gaxite?

Ne! Mi misvidis. Mi misprenis[2] zi segonde mostrulum por zi minute. Sur mie brakkloku, zi segonde mostrulu estas tro dike, li tro similas minutem, i mi newen veri alkutimijis al tiwu dike mostrulu, wu mostras onli zi segonduym. Mi ofti mislektas zi horum pro tiwu tro dike segondmostrulu.

Koncerni zi murklokum, estas mos simpli, koz li estas tre deznove i ne avas mostrulum por zi segonduy. Tiwi ne estas risku gaxlektare zi horum.

Kutimi, mi parolas senstopi i dumi zi taymu pasas. Naw estas dis minutu antaw zi due. Tiwa estas zi unue kintdis. Zi unue horu i kintdis minutu i dis segondu. Wel, nu ne konsideres zi segonduym. Segonduy tuti ne gravas. Estas donc zi unue i kintdis minutu. Zi distrie kintdis, if ti nidas precizigare, ke naw estas postagmezi. Dis minutu antaw zi disquare. Koz, if zi unue postagmezi estas zi distrie, tiwen zi due postagmezi estas zi disquare.

Mi newen kutimijis al tiwu maneru esprimare zi horum. Iven dum mie warservu, quake mi soldatis en unuu specialigite pri komunikadu, i nu devis uzare tiwu terure dudisquarhore dirmanerum. Mi newen sucesis pleni lernare lim. Wel, mi povas uzare lim, ma olwen kun segondu da hezitu. Li newen ijis reali nature por mi.

Wel, wel, leterportisto, wam ti faras? Cu ti venas u ne? Mi volas lektare tiwu leterum, savare, cu mi povos workare en tiwu radiumagazenu. Mi estas fakolo pri radiu. Mi eklernis dum zi warservu, i posi plu interesijis pri radiu, sequis titxadum pri radiu en vespere lerneyu, ijis radiufakolu.

Amiko Bip diris al mi, ke tiwu worku en zi radiumagazenu estus perfekte por mi, i mi zi yuste homo por tiwu worku. Way zi direktistu de zi magazenu ne respondis tuy? Way tiwu oluy, tiwuy xefuy, newen respondas tuy? Way lu ne respondis paroli, tuy pos zi intervidu, cu lu aceptas mim u ne? Way lu diris: «ti estos informite perleteri»? Way, en tiwu situaciuy, lu olwen alprenas senmove facum?

Versimi por ke oni ne saves, cu oni kontentigis lum u ne. Versimi por ke oni duri sim demandes cu oni avas xancuym u ne rebare zi petite workum. Ma way agare tiwemaneri? Cu ti komprenas?

Estas stranyi, ke mi diras «ti», dum mi parolas al newu. If somwu xeestus ci tiwer, ili trovus mim ridinde. Abli mi estas stranyolu. Mi parolas tuti sole, mi parolas al zi muruy, al zi tavolu, al zi setjuy, i mi uzas zi wordum «ti»! Fakti, ne al zi muruy, ne al zi mobluy mi parolas. I ne estas yusti dirare, ke mi parolas al newu. Mi parolas al somwu, ma tiwu «somwu» ne ezistas. Atlist ili ne ezistas ekster mi. Mi simpli parolas al mi self.

I way donc mi ne raytus parolare al mi lawdi? Mi estas en mie heymu. I heymi mi estas zi most supere otoritatu. Mi nozas newum. Newu — rigretindi — kunvivas kun mi en mie heymu. Mi estas sole.

Wen oni vivas sole, estas normali plenigare zi dezplenum per zi sonu de sie votxu. Ne estas plizi vivare sole. Mi newen kutimijos al tiwe vivu. Solecu ne estas bone por zi homu.

Tiway mi tiwon weytas zi leterportistom. If oni rebas leteruym, oni sentas sim les sole.

Ja kint minutu pos zi due naw. Zi disquare i kint. Wam lu faras en zi posteyu?

Mi forti esperas, ke tiwu radiumagazenu aceptos mim. Workare tagi, onli dumtagi, we gladu! Mie nawe nokte worku ne plizas al mi. I mi rebus somwon mos da monu zan naw. Estas plizi perworkare sufitxi da monu por komprare olwespece aferuym, wuym oni ne nidas.

Komprare somwam nidate ne estas plezuru. Oni ya nidas vivare. Ma komprare somwam sennidi, onli koz oni avas zi monum i deziras komprare zi aferum, tiwa estas zi swite vivu.

Mi ne ijos rikege, iven if lu aceptos mim en tiwu radiuvendeyum, ma somwon mos rike zan naw.

Naw estas quaronu pos zi due. Mi watxas trus tiwu windu ja tute duonhorum naw. I tiwu leterportisto stil ne vidigis iven pecetun de sie nazu. Wa okazas al li?

Mi ne longi ofportos. Mi nidas tiwu leterum. Mi ne volas restare heymi zi tute postagmezum. Mi nidas promenare, marxare, movare mim, farare somwam. Ne restare heymi delpos windu, dum horuy i horuy pasas, i ne pasas zi leterportisto.

I if ili pasos i ne avos mie leterum? If zi radiuripareyu plu weytigas mim? Cu mi ofportos? Diabli! Mi ne kustumas ofportare tiwe situaciuym, i mi ne sentas mim tre forte.

Mi pidas tim, leterportisto, kare jove bone lovinde leterportisto, venes, i dones al mi tiwu respondum, tiwu yese respondum.

I if zi respondu venos, i estos nee? Hoy, hoy, hoy! We terure vivu! Tiwam iven les mi ofportos.

Mi tro esperas. Tiwa estas zi dezbone flanku de mie nawe situaciu. Mi devus igare mim esperare les. Tiwi mi ne riskus defalare de tro alte esperuy. Ma wi farare por dezgrandigiare sie esperum? Cu ti savas? Cu somwu savas ci tiwer? Komprenabli ne. Ci tiwer estas ya newu...

Notuy :

1. Quaronu : 1/4
2. Prenare X por Y, misprenare X por Y : pensare, ke estas Y, dum fakti estas X.

DEXES MIM PAROLARE PLU !

Dormes tranquili !

Bone matinum, kare amiko, olwen absorbate en zi lernadu de zi langu tutmonde !

Vi askas, wam nu faros ci-foyi, cu ne ? Cu vi veri deziras farare somwam ? Way donc ? Cu ne plizas al vi restare faranti newam dum kelke taymu ?

Wel, if vi vulas workare, workes. If vi vulas enkapigare al vi worduym, enkapiges. If vi vulas relektare ja lektite naruym, relektes. Mi ne dezajudos vim. Mi ne nozos vim. Mi ne vulas senkuratjigare vim.

Onli permetes, ke mi dormes tranquili. Mi decidis, ke ci tiwu tagu ne estos worktagu por mi. Mi deklaras lim libretagu.

Cu veri vi sentas vim tre dezfelitxe, if unu tagu pasas i vi ne rebis vie kustume lektajum en zi nove langu ? We stranye reagu !

Bonvules donc pardonare mim, if ci tiwu lektaju estas tro dezlonge por vie lekt- i lernsedu[1]. Mi kredas vim troveme, i fidas ye vie trovemu. If vi vulas workare, vi trovos workum por farare. Wu cerkas, Tiwu trovas. Cerkes donc. Ma ne cerkes xe mi, koz mi ne deziras skribare naw. Mi deziras dormare, avigare al mi due bone matinmanjum (mi ja manjis unu, ma mi amegas matinmanjuym !), andare promenare kun mie dogo trus zi kamparu, ludare somwon da muziku, farare somwam ever, wa plizos al mi, ma ne ofpensare por vi dezsatje naruym, wuym vi lektos quazi sedi pro nekomprenable lernemu, wu, sime, aldexas al vi iven ne unu tagum da newafaru[2].

Workes donc kuratji, lernes multe worduym, lektes longe naruym, i dexes mim pasigare tagum tuti senquide.

Ceteri, if vi vulas farare wi mi, ne hezites. Mi atendas newam de vi, ci-foyi. Vie decidum — kredes mim — mi perfekti komprenos.

Mi dankas pro vie komprenemu, i salutas vim most sinceri.

Til zi revidu !

Notuy :

• [1] Lekt- i lernsedu : necesas komprenare «lektsedu i lernsedu», t.e. grande deziru lektare i lernare.
• [2] Newafaru : = newa-faru, faru de newa.

DEXES MIM PAROLARE PLU !

(a) zi fako-titxisto venis de fori

Eki, watxes atenti zi aparatum. Somwam simile vu newen vidis, cu? Uzes donc zi tute taymum necese por boni watxare lim.

Vu vidas, cu ne, ke li avas tenulum, tenulum negre. Vides, mi prenas zi tenulum per zi dezdrete manu. Tiwi.

Donc, boni, mi prenis lim. Mi tenas lim forti, koz zi aparatu estas peze. Naw, mi forprenas zi klozuplakum. Cu vu ne savas, wa klozuplaku estas ? Wel, nomes lim «kovrulu», if vu preferas. If mi boni komprenis, en vie langu oni uzas ambi worduym. Ne gravas zi wordu; gravas, ke vu openes zi aparatum, i por tiwa necesas eki forprenare zi kovrulum — u klozuplakum — wu kovras lim. Yen.

Naw mi metas zi klozuplakum sur zi tavolum. Vu povas metare lim somwerm ever. Zi xaferu efe estas, ke li trovijes en loku, wer li ne riskas nozare vue movuym.

Refoyi mi pidas vum watxare. Estas plure aferu, wuy ofstaras. Kromi estas ci tiwu mostruluy, somwon simile al kloke mostruluy. Lu tre gravas, koz lu savigos al vu, cu zi stretxu estas sufitxe u ne. Boni. Cu vu watxis sufitxi ? Atentes mie manum naw.

Naw per zi drete manu mi faras ci tiwu movum. Watxes boni, wam mi faras. Cu vu vidis? Watxes atenti zi ronde ajetum, wu ofstaras ci tiwer, sur zi drete flanku. Mi parolas pri ci tiwu rede ronde aferetu.

Yen. Vu prenas lim i forti turnas lim dretim, t.e. law zi same direktu wi klokmostruluy. Vu sentos, ke somwa stretxijas en zi aparatu. If vu stretxis sufitxi, zi most base mostrulu movijas. Li devas altare sub numeru 10. Boni. Ne uzes tro da fortu, vu ne deziras, ke somwa eni rompijes, cu ? Turnes tuti tranquili, i olwa boni funcionos.

Pardones, if mi ne klirigas mos boni, ma oni sendis mim al ci tiwu fake lerneyu antaw zan mi avis zi taymum boni lernare vue langum. Vue langu estas tre dezfacile por mi, wu venas de fori, de zi alie flanku de zi mondu. Mi donc ne konexas zi nomuym de tiwu pecuy i ajuy.

Wel, ci tiwer estas somwa, wa somwon similas dezgrande platum, cu ne ? Mi butas[1] ci tiwu ronde plakum. Mi forprenas lim. Kustumi, vu ne nidus forprenare lim. Mi forprenas lim onli, por ke vu watxes, wi li estas metite.

Venes apud mim. Tenes lim. Pasiges lim de unu al alie. Cu vu rimarkas, wi peze li estas ? Oni ne imatjinus, cu ?, ke tiwe platetu estas tiwi peze. Wel, lie pezu devenas de tiwa, ke li estas farite of speciale substancu, tuti nekustume.

Yusti sur tiwu platetum vu metos zi verde pulvorum. Wen zi pulvoru metijas sur zi platetum, yen ci-flanki ofsaltas verde aferetu. Li estas verde, por ke vu memores, ke li rilatas al zi pulvoru, wu osi estas verde, u somwon verde, blui verde u verdi blue, if vu vulas estare mos precizeme.

Naw vu prenes zi verde ajetum, wu jus ofsaltis i naw ofstaras. Watxes, wi mi faras. Vu devas movare lim tiwudirekti. Vue butu estas, ke li alvenes til ci tiwu loku, til zi finu de sie andeyu. Vu sentos, ke li ne estas obeyeme aferu. Li ne obeyas vue dezirum andigare lim tiwudirekti, konduktare lim law zi tute voyu til ci tiwer. Ci-foyi, vu veri devas uzare vue fortum. Vu devas obeyigare lim. Ne kredes, ke li estas obstine. Li estas somwon obstine — li vulas restare surloki — ma vu devas estare mos obstine zan li. If vu metos sufitxi da fortu en vie movum, li konsentos movijare. Ne times; li ne rompijos. Ma vu veri devos stretxare vie fortum ci-buti, u zi ajetu ne movijos. I li devas movijare i alvenare til zi loku tiwer, por ke zi pulvoru enandes zi aparatum.

Yen, cu vu vidis ? Cu unu of vu vulas venare ci tiwerm i refarare tuti tranquili antaw sie kunoy zi movuym, wuym mi faris ? Lu ne estas dezfacile. Ma estas boni antawenandare onli dezspidi. If vu boni lernis zi unue movuym, vu newen misfaros lum. Nu donc altos somwoneti por refarare lum. Wu venos ?

Wel, wel, unu kuratjolun, mi pidas ! Ne estes timemey. If vu vulas lernare somwu fakum, vu devas agare. Workare. Dankum, Ibraimo. Vi estas kuratje. Fares onli zi kelke movuym, wuym mi faris. I dires lawdi, wam vi faras.

Tiwa ajudas zi memorum. I, kromi, tiwa titxos al mi vie langum, koz veri mi rigretas, ke mi ne konexas zi fakworduym, i povas parolare onli pri «ajuy», «aferuy» u «pecuy», dum certi olwu of tiwuy avas sie yuste nomum osi vielangi.

Naw, Ibraimo, ekes. Mi remetas zi klozuplakum — u kovrulum — por ke vi ekes veri de zi eku. I dires lawdi, kliri, olwam, wam vi faras.

Notu :

• [1] Mi butas : mi vulas dirare..., mi parolas pri...

(b) Troe savvulu konduktas mortim

Eskoltes, mi yet amus savare, wam ti butas finfini. Wa estas tie butu ? Ti staris tras zi pordu, i ti eskoltis, cu ne ? Ti subeskoltis[1], wi oni diras. Mi ne dubtas, ke interesas tim savare, wu estas kun mi, i pri wa nu parolas. Ma en ci tiwu worku, en wu ti kun-agas kun mi, tie simtenu estas nealdexable. Somwon da dignu, mi pidas.

Oni subdiris[2] al mi, ke ti trasandis al nue dezamikuy. Mi tiwam ne vulis kredare. Wen ti gladsaltis vidanti mim revenare, mi kredis ye ti. Wen ti kisis mim quazi lovupleni, mi kredis ye ti. I cu ti memoras tiwu foyum, Wen ti ploris i ploris, koz mi jus tenis mim somwon dezafable ? Mi estis lace i jus agis dezkorteze. Pro lacecu oni kelkfoyi agas, wi oni devus ne agare. U pro troe quidadu. Wel, mi agis dezboni i mie simtenu ne estis pravigable. I ti ploris. Yes, tiwu tagum, wen ti ploris, mi kredis ye ti.

Ma naw, ja zi trie foyum mi trovas tim subeskoltante xe zi pordu de mie oficeyu. Mi nidas konexare tie butum. Wam donc ti butas ? Ti tiwam nenien faris antawi. Ne temas donc pri simple persone savvulemu. If ti estus naturi savvuleme, mi estus rimarkinte tiwam ja delongi. Ne. Olwen mi amis tie diskrete simtenum. Wuy ever zi kondiciuy, en wuy mi igis tim workare, ti tenis tim most diskreti.

I naw, subiti, yusti en taymu, wen diverse raportatxuy alvenas al mi koncerni tim, wen oni provas subkomprenigi al mi, ke abli mi devus dubtare tie honestecum, yen ti ekas subeskoltare. Ti yet subskribis[3] promesum olwen kipare zi interesuym de ci tiwu oficeyu. Ti savas, ke nu avas dezamikuym, wuy cerkas olwespece informuym pri nue esploruy, i wuy sufitxi rikas por avigare multi da monu al tiwu, wu trasdonus al lu interese savuym pri nu. Cu al lu ti trasandis ? Cu ti fordexis num, quake ti skribi promesis i self subskribis tie promesum ? Quake ti — law tie diru — lovas mim ?

Tie onklo Joano foyi alvenis senbrui por vizitare num i diris al mi, ke ili vidis tim watxare trus zi panyu de mie oficeyu. We simtenu ! Alie foyum, wen mie frata, pasanti trus nue urbu, osi venis vizitare num, ti eksaltis en zi koridoru, wen eli subiti ekaperis apud ti. Eli ne vidis, wam ti faras, ma eli raportis al mi zi aferum, koz eli tre wondis pri tie reagu al elie alvenu. Eli tre precizi rimarkis tie saltetum. Ti eksaltetis, wi oni faras, wen somwa tuti neweytite — i dezplize, u danjere — subiti prezentijas. Wondigi, cu ne ?

En mie raportu al nue xefoy, mi prezentis zi tute situacium. Mi mostris, wi danjere li estas por nu. Mi proponis diverse agadum, wuy, mieopinyi, abligus savare presk olwam. Nu devos stretxare nue fortuym, ma nu avas multe xancum sucesare, if nu agos tuy. Yet unu kondiciu gravegas: sekretecu. Sekretecu estas pleni necese ci-aferi, if nu vulas, ke nue fortustretxuy abliges al nu realigare nue butum.

Ma olwa xanjijis pro vie subeskoltadu. Mi ne dubtas, ke ti eksavis newam grave ci-foyi. Won ever ti stretxis tie eskoltpovum, ti ne povis pleni udare, i — xefi — ti ne povis komprenare, wu dirijas tras tiwu pordu. Fakti, tie butu ne estas realigabli, koz mankas al ti tro da informuy.

Mi trusvivis multe aventurum en zi vivu. Mi ofportis dezfacilajuym, danjerum, dezfelitxum, kun olwe seke okyuy. Ma naw mi emus plorare wi kidetu.

Mi sentas ploremum, koz mi fidis al homa, i eli mostris sim ne plu inde ye mie fidu. Mi sentas ploremum, koz zi homa, wum mi fidis, estis mie lovata, i elie apud-estu mim per gladu plenigis. Kunworkare kun eli estis mie felitxu. Savare, ke en olwu risku, yen eli estas apud mi, i subtenas mim, tiwa somwon pos somwon ijis zi deveneyu de mie fortu.

I naw, somwon pos somwon, mi komprenetis, ke eli ne estas fidinde, ke eli trasandis al zi dezamike flanku, i ke mi devas kipare mim.

Yes, mi apen povas detenare mim de ploradu, koz mi stil lovas elim. Mi stil lovas vim, Klara, ma abli ne por longi. Tie dezveremu tokas mim tro suferigi. Li alsaltas mim, i mi sentas, ke danjere furiozecu mos i mos kaptas mim. Ne. Ne movijes ! Restes ci tiwer. Apud mi.

Ti olwen deziris apud-estare, cu ne ? Tie sole butu, wen ti ekvidis mim unuefoyi, estis tutvivi dezfore al mi. Tiwi ti esprimis tim. Tutvivi !

Cu ti savis ja deeki, ke somwu tagum ti vendos mie sekretuym ? U cu lu sucesis kaptare tim en sie dubte agaduym onli posi ? Cu ti estis sincere eki, i trasandis al lu ? U cu newen okazis trasandu, koz ja de zi unue tagu ti konexis tie butum: enrobijare ci tiwerm wi oficista, workare perfekti, somwon pos somwon avigare al ti zi plene fidum de zi xefu, lawbuti agare por ke ili enlovijes, simigare lovum al ili, i uzare tiwu belege situacium por trasdonadare informuym ? Wi serpu ti envenis nue esplorcentrum, wi serpu dezirante mortigare, ma atente, ke oni ne vides lim...

Antawi mi diris, ke eki ti sen somwe dubtu lovis mim. Naw mi mos i mos dubtas tiwu opinyum. Naw mos i mos zi tute aferu prezentijas kliri al mie okyuy. En mie korum ti enijis wi robisto en domum, por kaptare...

I mi dexis tim agare ! Mi endexis tim en mie heymum, en mie oficeyum, en mie brakuym, en mie korum ! i ti simigis tim felitxe ! Ti perfekti ludis tie rolatxum, ho yes ! Ti ne agis amatori. Ti ne reali felitxis — oni ne povas seriozi felitxare, wen oni vivas en dezveru — ma ti simigis felitxum, ti ludis zi rolum de felitxa plensucesi, por ke en zi kaptulum mi fales.

Naw starijas zi asku: wa okazes al ti ? Ti savas tro multi, cu ne ? Estus danjeri dexare tim vivare. I olweokazi, ti tiwon suferigis mim, ke ti ne plu indas vivare. Haha ! Ti timas, cu ne ? Ti timegas, vidabli. Wel, ti rebas onli zi nature sequuym de vie deciduy. Cu ti ne antawvidis mie simtenum ? Cu ti ne opinyis, ke mi yet mos fortas zan ti ? Cu ti pensis, ke koz mi lovas tim, mi ofdexos tim plezuri, iven if mi dezkovros tie rolatxum ? Ti ludis, i perdis zi ludum. Rigretes, if ajudas tim rigretare. Ti certi rigretos les zan mi. Ti rigretos onli, ke ti ne pleni realigis tie butum. Mi rigretos lovum perdite, gaxite de dezvereme homa.

I cu ti savas, wa aldonas krome suferum ? Ke ti agis tiwi infaneci. Subeskoltare xe pordu ! Cu tie xefuy ne titxis al ti mos nawtage maneruym rebare informuym ? Oni nawtaymi faras tiwi perfekte aparatuym, tuti tuti dezgrande, por senfini subeskoltare, multi mos boni zan trus porduy. Tro selffide ti estis. Ti ne imatjinis, ke mi povus suspektare. I ti ijis nesimkipe. Rigretindi por ti. Naw tie bele kare vivu alvenas al sie finu. I ne kredes — iven if mi ridatxas — ke tiwa gladigas mim. Mi ne amas ridatxare. Mi amus avare korum plene ye lovu, i larje ridetun survizatji. Ma ti devigas mim. Ti komprenas zi ludum, cu ne ? Ti sufitxi longi ludis lim.

Wel, boni, sufitxes. Naw mi tuy komunikos zi novajum al mie kunworkantuy. Ti ne mortos tuy. Nu unui devos ofigare of ti olwu tie savuym. Estas waru, cu ne ? Sube waru, waru, wu okazas sub zi vidableyuy, ma yet waru, terure waru.

Way, diabli, ti enandis tiwu warum ? Cu ti ne povis simpli honesti workare, wi olwu alie ? Cu zi destinu tiwi dezlovas mim, ke li alportis en mie vivum wi dezamikum zi sole homam, wum mi sinceri lovis ? sufitxi ! Ne plores ! Agare mi devas. Mi ages tuy.

I ti... Proves kunstretxare olwu tie fortuym, por atlist mortare digni.

Notuy :

• [1] Subeskoltare : kaxi eskoltare; eskoltare somwam, wam oni devus ne eskoltare.
• [2] Subdiris : komprenigare u savigare somwam al somwu, ne diranti lim tuti kliri.
• [3] Subskribare : skribare sie nomum fini de leteru u dokumenu.

DEXES MIM PAROLARE PLU !

(a) Ho bele naskijurbu !

Watxes! Ci tiwer mi naskijis. Cu ne bele loku? Mi dubtas, cu ezistas somwa simile aliloki en zi mondu. Cu zi montuy ne estas nekredabli bele? Cu ti konexas mos wondinde vidajum? Watxes zi urbetum, kun lie deznove domuy i lie dezlarje strituy, wuy turnijas serpi, cu ti somwer ever vidis somwam simile? Watxes tiwu deznove stonmuruym. Ne ofti oni stil vidas tiwi perfekte urbumuregum. Zi tute urbu estas plene ye trezoruy multyarcente. Mi dubtas, cu lue valoru estas konexate. Ma certi li estas tre alte.
Zi urbudomu[1] estas wondinde artaju. Ti certi ja vidis fotuym de li, cu ne? Multe venas al ci tiwu urbetu onli por watxare zi urbudomum i fotare lim. If vi avas bone fotaparatum, nu andos tiwerm, i mi indikos al vi, de wu anglu li aspektas mos beli.
Fakti, multe of tiwu dezlarje strituy ne estas tre pure, ma tiwa ne nozos tim, cu?
Mie fratu vulas farare bukum pri nue naskijurbu. Ili stil vivas ci tiwer. Mi forandis antaw longi, tuy pos wen nue patruy mortis i oni vendis zi magazenum. Ma mie frato restis plu.
Cu ti sentas zi harmonium de ci tiwu loku? Rigretindi, zi sunu stil ne mostrijis, koz zi lumu naw ne estas tuti kontentige por fotare.
Tie frata foyi venis ci tiwerm, cu ne? Eli venis kun somwu muzike societu, if mi boni memoras. Mi tre amas tie fratam, tie mos jove fratam, atlist. Zi alium mi ne konexas. Ma tie mos jove frata estas tre kare al mi. Eli estas tiwi swite! Swite, harmonie vizatju, i belege votxu. Ne wondigi, ke eli ludas muzikum. Estas rigretindi, ke eli estas tiwi... wi dirare?... ne timeme, ma... ne-simmostreme. Eli parolas tiwi dezlawdi, ke oni sentas, quazi eli timus, ke oni rimarkos elie xeestum. Way bele kida wi eli timas, if oni watxas elim?
Tie frata lernis muzikum eksterlandi, cu ne? Mi ne memoras, en wu landu. I eli andis al multe diverse landuy dank' al sie muziku. Devas estare plizi, i interesi, andare de landu al landu kun muzikistaru. Ma abli tiwu olwene traslokiju estas lacige.
Naw, if ti avas stil taymum, mi konduktos tim al zi alie flanku de zi urbu. Multe deznove domuy estas vidinde tiwuflanki. Ci-flanki estas boni por avare plene ideum pri zi urbu, koz nu trovijas sufitxi alti por avare bone watxum al zi tutu. Ma estas les da vidindajuy ci-flanki. Zi most vidinde aferuy trovijas tras tiwu larje stritu, wum ti vidas dreti. Tiwer ya ekijas zi deznove urbu.
Cu ti savas, ke oni duri esploras cerki al deznovajuy ci-urbi? Sub zi montetu, sur wu nu staras, oni trovis multe valore objektum.
Zi historiistuy ne interkonsentas inter si pri diverse aspektu de zi urbe historiu. Ma oni dezkovris posrestajuym of muruy i domiy ci tiwer eni de zi montetu. Oni iven trovis mobluym, workuluym i diverse objektum, ezemple pecuym de boteluy, tiwer ci, precizi sub zi loku, wer nu naw staras.
Oni kredas, ke dum persekutuy, homuy venis vivare ci tiwer subi. Antaw kelke yarcentu, zi stetu persekutis multe pro lue religiu. If zi aferu interesas tim, mi donos al ti bukum pri tiwu persekutadu. Terure aferuy okazis. Home vivu ne plu avis valorum por zi tiwuepoke otoritatuy. Lu mortigis i suferigis homuym sen iven mos ete kortuxu. Zi poblu teruri suferis.
Wel, tiwi estas zi vivu, cu ne? Ezistas personuy, wuy rigretas zi deznove taymum, zi pasinte epokuym. Mi ne. Zi vivu estas mos bone naw, atlist por nu ci tiwer, koz nu savas, ke en zi restu de zi mondu home personu ne olwen estas konsiderate wi zi valore estaju, wu li estas, u devus estare, law mie opinyo.
Cu ti sufitxi watxis zi vidajum? Boni. Nu donc povas andare al zi alie flanku, wer nu povos vidare de dezfori tiwu deznove domuym. Venes. Mi konduktos tim. Mi estas certe, ke tiwu deznove urbu egi plizos al ti.

Notu :

[1] Urbudomu : domu, wer trovijas zi xefe urb-administre oficeyuy.

(b) Adeu lovate landu !

Adeu, landu de mie naskiju ! Mi forveikas. Mi ne plu manjos tie sensimile salsitxuym. Ne plu okazos, ke mi oblidos zi quiduyn, perdanti somwon pos somwon zi konsavum pro tie tro forte brandiu, i pro tie troe drinkutradiciuy.
Mi ne plu lektos tie bukuym multvalore. Mi ne plu balnijos en tie kolore ma harmonie atmosferu. Mi ne plu sentos zi switecum de tie religie vivu, xeestante en olwu urbu, en olwu kampu, en olwu domu, en olwu most dezgrave, forperdite angletu de zi landu. Mi ne plu udos zi kriduym de tie vendistuy, zi kexuym de zi komprantuy, zi diskutuym pri zi vere valoru de tiwa i tiwa ci. Mi ne plu vizitos zi kunvenuym de zi kantusocietu, i tie muziku ne plu udablos, wen mi promenos de stritu al stritu en zi grande novmonde urbegu, werm mi naw veikos i wer mi sentos mim perdite, mose senvalore numeru en mondu de senvalore numeruy.
Adeu, landu de mie jovecu! Ci tiwer mi naskijis, ci tiwer mi vivis infanecum, ci tiwer mi ekkonexis mie unue lovum, ci tiwer mi suferis.
Cu mi suferas naw? Stranyi, mi ne povas respondare. Mi savas, ke mi forvolas al nehome mondu, al landu timige, wer monu valoras mos zan sentuy, savuy mos zan lovu, i worku mos zan ludu. Lu tiwer altvalorigas pensadum, ne kantadum, amiko diris al mi, i ili savis, koz ili tiwer estis studento. Mi savas, wam mi fordexas. Mi ne savas, wa weytas mim, tiwer trasi.
Lastfoyi mi watxas tim, mie poblu! homuy surstrite, mie samlandanuy, mi watxas tim naw per nove okyuy. Wi kolori ti estas vestite, wi gladi ti alparolas unu zi alium, wi vivi ti olwuy aspektas! En tiwu landu de laktudrinkantuy, wer mi pronti ekvivos, olwa estas senkolore, i zi bruuy mos esprimas furiozum zan felitxum, law tiwa, wam mi udis.
Robistuy multas ci tiwer, ma osi tiwer, cu ne?, Quake lawdiri lu ne agas sami. Tiwer estas titxite robistuy, wuy vizitadas zi lerneyuym dum longe yaruy i savas funcionigare sie kapum. Xe nu, robistu agas xanci, per spide faru tuti simple, jenerali sucesas, foyfoyi kaptijas, wel, olwuy ridas, newen estas dramu. Onli momentu en zi vivu. I olwuy komprenas dezrikecum. Tiwer robistuy avas planuym. Lu planas sie agaduym. Lu iven grupijas multhomi i kunordigas zi workum. Imatjines al ti! Tiwer trasi, robistuy nomas sie okupum «worku»! We stranye maneru aranjare sie vivum! If robare estas workare, way ne simpli workare honesti?
Adeu, robistuy mielande! I adeu osi al ti, robeme Stetu! Ti tro dezsatas ye zi monu de zi landanuy. Oni diris, ke tiwer atlist zi Stetu estas honeste, u presk honeste. Nu dires: «sufitxi honeste». Atlist, law mie informuy, simas, ke zi butu xefe de zi stetfuncionoluy tiwer estas somwa alie zan plenigare sie poxuym per zi stetane monu. Ne xe nu. Adeu stetoficistuy diverstipe, alte i base, jove i dezjove! Mi dexas tim al tie tutlande robplanadu i al tie subtavole enmanigu de tiwon i tiwon da riku, wu devus servare al zi felitxu de zi poblu, ne al tiwa, ke ti mosfatijes.
Adeu, patrulande kamparu! Mi naskijis xe ti, ho kampuy dezswite, i mi savas, pro wa ti dezswitas. Ti naskis mim, kamparanuy, i mi vidis tie suferum, tie nelacigable workadum, ma osi tie nemortigable povum estigare ridum i kantadare xe most atxe vivkondiciuy.
Adeu gostuy, wuym zi montuy naskas ci-landi! Oni ne kredas ye ti tiwer, werm mi andas. Oni kredas ye ciencu i ye «esploruy pleni dokumentite». I ti, gostuy, ridas super zi cience esploruy, wuy newen kaptas tim. I pro ti, «lu» ne komprenas num. Wi tiwu homuy povus komprenare poblum, wu mezi de cience worku, sentas, ke gostu xeestas, i rimarkas rideti, ke ili kredas mos ye zi gostu zan ye zi worku farate? Yes, mi adeas tim, gostuy, wuy teruris mie infanecum, i tro emis mim sequare somwerm ever. Mi forfujas al sengoste landu, i vivos fini vivum libre ye vie noze olwene enmiksiju.
Adeu, naskijlandu mie! Newu somwen ever, somwer ever, sucesis kopiare tie artuym, tie tradiciuym, tie atmosferum. Newer trovablas sami pure luftu, sami manjinde frutuy, sami vere amikuy. Ti estas sensimile landu, zi mos aminde landu en zi mondu, zi landu de mie naskiju.
I yet mi felitxi forveikas.
Tie policu persekutis mim. Mi nozis tie olwene nidu kontrolare, wam mi faras, wam mi diras, wu vizitas mim, wum mi vizitas, i tiwon da alie detayuy pri mie vivu. Ti tro quidas pri tie stetanuy. Ti tro okupijas pri zi landanaru. I tie butu, ho Stetu, ne estas, ke nu vives felitxi, ma ke ti direktades olwum i olwam ci-landi.
Wi libr-love homu povus ofportare tiwe situacium? Wi oni povas avare dignecum en tiwe kondiciuy? Cu ti ne komprenis, won dignecu valoras por homu, won li necesas, won nu nidas lim?
Adeu, naskijlande policu, savvuleme, kontroleme, komfort-lovi policu ! Mi forvolas por olwen. Multu mankos al mi. Mankos zi koloruy, zi muziku, zi kantuy. Mankos mielange bukuy, wuym mi ne povos tiwer fori rebare. Mankos zi vizatjuy, zi votxuy, zi riduy.
Ma al mi atlist, ho stete policu, certi ne mankos ti.

DEXES MIM PAROLARE PLU !

(a) Ek al fore insulu !

Mi saltas pro gladu, mi dansas pro gladu, mi eksplodas per ridu pro gladu. Estas aranjiti: mi forviatjos. Istag ja mi rebis antawe savigum, ke versimi mie esperu realijos. Zi xefuy nidis somwum, ma mi timis, ke lu preferos Petrom. Petro estas mos amate, jenerali, en zi oficeyu. Ili estas mos workeme zan mi, tiwa estas faktu. Ma lu nidis ilim por alie tasku, mos dezfacile zan ci tiwu.
Mie tasku estos sufitxi simple. Onli mi estes tre ferme en zi diskutuy, lu diris. Esti ferme ne prezentas problemum al mi, felitxi. Mie fermecu estas konexate de zi tute oficistaru i de nue otoritatuy. Wen mi decidis dirare «ne», mi diras «ne», won ever oni provas xanjare mie pozicium. Mi fermi tenas mie pozicium. Tiway lu fidas mim tiwi-okazi. Lu savas, ke mi agos law lue interesuy. Oni foyfoyi kexas pri mie obstinecu. Wel, ci-foyi li servos al bone butu. Oni ne sucesos mim movare. I tiwe homum lu deziris sendare, homum, wum oni ne movos de zi poziciu, wum ili promesis tenare.
Mi donc forviatjos. Unui fluguli. Posi xipi. Mi antawgladas xipare. Al fluguluy mi ne avas speciale amum. Mi ne dezamas volare fluguli; mi tre amas viatjare, donc way mi kexus, if mie xefuy sendas mim forim fluguli? Ma xipum mi antawgladas. Mi newen xipis sur vere grande maru. Oni diris al mi, ke tiwa estas tre dezstretxe. I oni povas movare sim. Yusti tiwa nozas mim en fluguluy. Estas tre dezmulti da ablecu por movijare. I verdiri mi estas tre movijeme. If mi ne povas movare mie leguym, somwon promenare, andare de loku al loku, mi perdas zi kapum. Mi, pri wu oni tiwi ofti diras, ke «mi avas zi kapum sur zi yuste loku»! Pravi, if atlist oni permesas al mi movijare.
Donc ne gravas, ke mi devos uzare flugulum dum partu de zi viatju. Ma mi andas al insulu, werm oni ne povas volare, tiway lu pagas al mi, ne onli zi flugule viatjum, ma osi zi xipem. Blue maru senfine! Zi plize dansadu de zi xipu! Afable kunoluy, wuy ridetas zi tute taymum, koz lu sentas sim felitxe, ke lu viatjas de insulu al insulu. Ha, zi sentu de senfine librecu!
I zi pensu, ke tiwu alie viatjantuy certi pagis multi da monu por xipare en zi insularum, dum mi andas por mie worku, por iven ne dezfacile worku, onli koz bonxanci mi savas zi nidate langum, i koz mi estas konexate wi ferme personu, tiwu pensu — ke zi aliuy pagas self, i mi ne — estas most plezurige.
Astag mi rebis zi tiketuym. Flugule tiketu estas tuti banale. Mi ja avis kelke en mie vivu. Ma xiptiketum mi newen tenis en mie manuy, i zi tuxu de li naskas en mi most plize plezurum.
Komprenabli, zi amikuy tuy rimarkis mie gladum, i ne hezitis alsaltare lim. «Vi prikantas zi bele marum blue i zi rike kunxipoluym», lu diris, «i wen vi trovijos surloki, zi maru estos bruni verdatxe, u negratxe, zi moviju de zi xipu igos vim dezsane, i zi rike viatjantuy estos onli bandu da aventuroluy, wuy konstanti nozos vim».
Mi multi ridis eskoltanti lum. Lu ne povis agare alimaneri. Olwu of lu amus okupare mie lokum, i per sie senkuratjige worduy lu esprimis tiwu sentum, ke mi tro bonxance estas. Ma lu osi amas mim, lu estas bone amikuy, i lu amiki ridis pri mie troe imatjinadu. «Zi realu estos alie», lu ripetis. Wel, boni, iven if li estos alie, mi aceptos lim. Mi ne timas xipmalsanum u marum verdatxe multimove . Mi iven ne timas aventureme kunviatjantuym.
Mi deziris andare al tiwu insulu, mi subkomprenigis al mie xefuy, ke mi estas zi yuste personu tiwurilati, mi agis lawbuti, uzanti zi yuste rimeduym, mi trovis solvum al olwu problemuy — u pseduproblemuy — i respondum al olwu asku, mi agis law mie obstine, ferme maneru, wi kustumi, i mi sucesis venigare lum al zi dezirate decidu.
Grande viatju pronti ekijos. Ostag mi devos vizitadare zi xefe magazenuym de zi urbu, koz multum stil necesas komprare. Olwen mankas aferuy, wen oni preparas grande viatjum al fore loku.
Ne estas facile decidare pri zi vestuy. Kelkfoyi zi tempu estas dezwarme tiwer, ma jenerali li estas bele i plize. Cu prenare seriozi zi opinyuym, ke necesas antawvidare dezwarme tempum i kunprenare vestuym law tiwu ablecu? U cu lu sennecesi aldonos pezum al zi ja sufitxe pezu de zi aferuy, wuym mi kunportos?
Oni diris, ke kelke kavernuy estas vizitinde, koz zi naturu en lu alprenis most stranye aspektum, veri vidinde. Ne ezistas somwa simile aliloki. Abli donc estus satji kunprenare warme vestuym. Kavernuy olwen estas dezseke i dezwarme. If krome zi tempu ne mostrijos most bele...
Yes, zi preparadu de viatju ne estas olwurilati facile, ma yet li estas interese. Koz oni ja antawviatjas en-imatjini.
Multikoste aferuym mi ne kunprenos. Oni devas konsiderare zi riskum de robu u perdu. Mi ne amas multikoste aferuym. I abli mi povos komprare tiwer, surloki. Mi devos informijare pri zi vivkostuy tiwere. Abli warme vestuy ne kostas multi i facili komprablas. If yes, tiwa solvus zi problemum.
Estas osi montuy, wuym oni vizites. Supri de montu, jenerali, zi temperaturu estas base. Ma cu mi andos suprim? Cu valoros zi lacijum? Oni facili lacijas marxanti suprim en montaru. Abli oni povas veikare til zi supru de zi most bele montuy. Ma iven veiki, oni dezwarmijas. Wel, mi vidos. If estas tro multikosti por komprare warme vestuym, mi ne kompros lum.
Zi Oficeyu pagas al mi zi viatjum, li pagas zi restadum en tre bone hotelu, li pagas kelke alie hotele trusnoktaduym en tiwu u alie landu survoyi, mi yet ne povus weytare, ke li kromi pagos mie vestuym! If mi nidos warme vestuym por andare al zi montusupruy, i trovos lum tro multikoste, mi decidos pri somwa alie. Mi ne andos al zi montusupruy i trovos alie vidindajuym. Lu ne mankas, oni diris al mi.
Mi skribos al mie famiyu. Osi pri tiwa mi antawgladas. Mi amegas skribare por narare mie aventuruym. Tiwen mi sentas mim en tre dezfore rilatu kun olwu famiyanuy. Estas felitxu avare grande famiyum. Multe ne samopinyas, ma al mi tiwa plizas. Mi skribos al mie patruy, al zi fratuy, komprenabli, ma osi al onkloy i onklay, i al ilie fiyuy, i, krom lu, al zi amikuy. Mi pasigos multe noktuym leterskribanti. Mi savas, ke olwu tre glados rebare novajuym de mi.
Multe personu trovus stranye mie dezirum pasigare zi vesperuym i noktuym en hotelrumu, skribanti leterum pos leteru al tute aru da famiyanuy, i al zi tute amikaru, dum mi povus vizitare zi danseyuym, ludeyuym, teatruym u alie lokuym. Zi diablu abli savas, won da eyuy ezistas onli por kaptare zi monum de zi eksterlandanuy. Viatjantuy ofti estas monperdeme. Abli lu estas rike i viatjas per sie monu. Ma mi viatjos en tuti alie kondiciuy, koz onli per zi monu de zi Oficeyu. Donc mi ne andos dansare kun nekonexate lokanuy, u watxare soleci teatrayum. Mi restos enhoteli i skribos al mie cent famiyanuy.
We vivu! We felitxu! We plezuru! Mi apen oftenas zi stretxum weytare til venos zi Tagu de zi Grande Forveiku. Oni diris, ke estas kelke dezsanu tiwer, pri wuy oni devas kipare sim. Wel, mi informijos. Mie famiye kuratistu certi povos dirare al mi, cu somwu u alie faru estas devige, u iven simpli farinde, wi rimedu antawkipare zi sanum. Mi forti deziras ne dezsanijare tiwer. Mi ne amus restadare longi en dezsanuleyu fori de zi tute famiyu i amikaru. Mi komprenabli amikijus kun lokanuy, if mi devus longi restare tiwer, ma if tiwa ne estas necese, mi preferas ne.
Diabli! Wi spidi zi taymu pasas! Ja estas presk zi kinte i duonu. Tereza pronti alvenos, i mi stil newam preparis. I mi promesis al eli pomkekum i mie speciale frutusuke drinkajum. Ek, al zi worku! Mi povas pensare pri mie viatju osi preparanti zi manjum.

(b) Skribas dezlibro

Kare Amika,
Mi ne konexas vim, ma vi permesos, cu ne?, ke mi nomes vim amika. Mi ne savas, wi dankare vim. Vie leteru estas por mi tiwi neweytite belaju, ke mi ne trovas worduym por esprimare, wam mi sentas. Li estis korwarmige. I mi starigas al mi multe askum: Wi vi eksavis pri mi? Wu pri mi parolis al vi? Wi ablas, ke vi avis tiwu ideum ekrilatare kun mi leteri? Wu ever intervenis por rilatigare vim kun mi, mi most sinceri dankas tiwum.
Yes, wi vi diras en vie leteru — i mi gratulas vim pro vie realece imatjinpovu — vivu en dezlibreyu ne estas facile. Tiwuy, wuy estas pleni libre, ne konexas zi valorum de librecu. Librecu similas al sanu. Oni ekkonsavas lie avindecum onli pos wen oni perdis lim. Cu vi konexas zi ekum de «Senyoro Tadeo» de Mickiewicz[1]?
Litua[2]! Patriu[3] mie, simile al sanu,
Vie grande valorum ekkonexas lituanu
Vim perdinti...
Wel, tiwam same mi povas dirare pri librecu.
Pri manjuy i simile aferuy mi ne tro povus kexare. Nu ne estas en grande, rikole hotelu, komprenabli, ma tiwu aspektuy de nue vivu estas aceptable. Wa apen estas oftenable[4], tiwa estas zi manku de librecu. Ne povare ofandare. Ne povare vizitare magazenuym. Newen povare decidare pri sie movuy. Ne promenare en naturu. Ne vidare domuym, urbum, kampuym. Savare, ke antaw longi ne estos libretaymu, ne estos ablecu viatjare al maru u montuy. Tiwa estas... wi mi povus dirare? Ne ezistas wordu por klirigare tiwam... tiwa estas subige. Subfalige. Cu vi komprenas?
Zi alie aferu terure, por homoy, en zi dezlibreyuy de ci tiwu landu, estas zi manku de homay. Vi ne imatjinas, won mankas homay al nu. Ne onli por pare amu u por plezuru korpe. Ma onli vidare homam, udare ele votxum, watxare zi belecum i switecum de ele personu! Tiwu neablecu estas terure manku por nu.
Estas ci tiwer kelke jovoy kun bele vizatju i korpu dezdike. If vi savus, wi oni watxas lum! I ne temas onli pri watxuy, komprenabli. Cu vi trovas mim atxe, koz mi priparolas tiwe aferuym? Pardones mim. Lu estas partu de nue realu ci tiwer, i zi aferu estas perfekti komprenable en mondu, wer homay tuti forestas.
Zi faktu, ke zi propozu interxanjare leteruym kun kompatinde dezlibrulu venis de homa, igis zi aferum iven mos kor-altige al mi. Cu vi komprenas mie esprimum? «Kor-altige»: per tiwa, mi vulas dirare, ke mi sentas, quazi mie koru estus mos bele, mos grande, mos sane, wel, mos alte, tiwa estas, en mos bone poziciu.
Yes, zi ideu, ke somwu nekonexate homa pensas pri mi, deziras skribare al mi, iven savanti, ke mi dezbonagis, tiwa estas plizi warmige al mie koru. If vi savus, wi sole mi estas!
Amikuym oni trovas self, cu ne? I lu estas grave partu de zi vivu. Oni decidas self, ke kun tiwu u alie personu oni ekrilatos amiki. Ma ci tiwer estas newu amiku, newu personu estas kun nu, koz nu decidis estare kuni. Tiwa estas terure. Iven zi anuy de zi bandu, wuy estis arestite kun mi, tuti ne estas amikuy. Onli kunworkantuy. Atxe kunkrimulo, fakti.
Cu abli nu ijos amikuy? Mi tiwam esperas. Ma abli tiwa estas troe. Mi ne raytas esperare tiwam. Wi vi amikus al mi, wu self metis mim ekster zi normale vivum?
Pardones mim, if mi diras al vi aferuym, wuy ne plizas. Mi sentas mim nozate. Mi ne savas, wam skribare, i mi estas tiwi kontente skribare, pensare pri vi, imatjinare vim. Cu vi bonvulos sendare al mi fotum de vi? Vi igas mim les sole. Vi venas aldonare al zi ci-tiwere nenormale, soldatece atmosferu somwam homelece, wam li veri nidas.
Naw mi devas stopare. Mi tre stretxi weytas vie respondum.
Vie sincere amiku dezlibrulo,
Paolo

Notuy :

• [1] Fame verkistu. Pronunces : Mikyevitx.
• [2] Litua : unu of zi du xefe partu de deznove Polska.
• [3] Patriu : patrulandu.
• [4] oftenare : ofportare

DEXES MIM PAROLARE PLU !

(a) Sekrete servu

Way diabli mi entirijis[1] en tiwu aferum ? Mi ne estis sufitxi simkipe. Oni newen kipas sim sufitxi kontraw tiwu danjere deciduy. Fakti, mi iven ne rimarkis, ke mi decidas somwam. Tiwuepoki, mi estis simple soldatu. Koz mie patruy multegi viatjis i konstanti traslokijis de unu landu al alie, mi lernis diverse langum. Tuti senkonsavi, fakti. Kidetu lernas spidi, iven if onli ludanti kun alie infanuy, wen ili vivas portaymi[2] en landu, wuz langum ili newen lernis antawi. Ili iven ne nidas andadare al zi lerneyu por kustumijare al tuti nove maneru esprimare sim. If ili allerneyas, estas mos boni, ma lerneye titxadu ne vere necesas por lernare langum. If oni estas stil tre jove i vivas en zi prii landu. Konstanti oni devas uzare zi langum, rei i rei aperas nove okazuy uzare lim, en nove kondiciuy, tiwi ke olwuy wordu i olwa alie enkapijas iven sen most ete fortustretxu.
Tiway mi veri boni savpovis kelke langum. Osi languym ne tre konexate nuelandi. I wen mie diable xefuy eksavis tiwam — oni newen estas tro diskrete; if mi estus imatjininte zi sequuym, mi estus silentinte pri mie langusavuy — yes, wen mie xefuy eksavis tiwam, lu propozis al mi oficeye workum: traduktare dokumentuym, u atlist lektare tiwuym, i dezlongi klirigare al lu, pri wa temas en tiwu paperuy.
Wel, mi ne speciali amis zi soldate vivum, «zi swite vivum», wi nu tiwutaymi kromnomis[3] lim. Portare peze sakum marxanti tuttagi sur sunwarmege voyu, u kuxare sur aquece teru ludanti warum, ne estas por mi zi most tipe tipu de vivu felitxe. I mi udis, ke zi bonxancoy, wuy warservas oficeyi, rebas multi mos bone manjuym zan tiwuy, wuy fortigas sie korpum i lernas zi artum ne pensare en olwutage kampe soldatluduy.
Mi amas boni manjare. Tiwa estas unu of mie multe dezfortaju. Kromi, mie muskluy mos spidi lacijas zan mie kapu, i mi estis tiwi lacege fini de tiwu libre-lufte soldattaguy, ke mi sentis, quazi mi apen vivus plu. Iven sinyare per okyu estis tro lacigi por mi en tiwu vesperuy.
Mi naras olwam ci por klirigare al vi, way mi tiwi facili entirijis en zi Centrum kun grande C. Mi komprenabli pidas vie protektum, koz... Ne. Pri tiwa mos posi. Zi savu altiris mim tiwerm, ke mi ne plu lacigos mie korpum tilmorti rolanti wi serpu u dogu, u wi pezeg-portantu, en lokuy dezswite. Mie leguy i futuy ne estas speciali bele — lu iven estas veri dezbele, if parolare sinceri — ma mi amas lum, koz lu olwen servis mim amiki, i zi «swite vivu» de simple soldatu mos i mos ofuzis[4] lum, tiwi ke mi sentis mim ijante somwon mos base olwutagi.
Ceteri, mie tute korpu ofuzijis. Mi ja ne avis multi da fatu antaw zan ekare, ma tiwu dezmultu perdijis en zi unue wikuy. Oni provis kredigare al mi, ke per tiwe konstante funcionadu ye sie most alte povu mie korpu farijos olwurilati fortege, sanege i multupove — «Vi estas Davido, mi faros Golyato of vi», diris unu of nue suferigistuy, oblidanti, kun zi tipe senkape funcionadu de zi waristaru, ke of tiwu du karolu, Golyato mostrijis zi perdinto — ma mi avis forte dubtuym pri mie xancuy sucesare. Law lue agmaneru, iven if lue butu sinceri estis fortigare num, simis al mi, ke zi xancuy perdare zi vivum i zi dezmulte satjum, wum nu jovulu avis, estis multi mos grande zan zi xancuy realigare lue butum: farare superilum of nu.
Kompari kun tiwu Golyatigo, sidare en komforte oficeyu tradukanti paperum pos paperu simis al mi butu most dezirinde. Wen oni faris al mi tiwubute propozum, mi ne forjetis lim. Wi mi jus diris, mi ne estas superhomo, i en simile kondiciuy por nei respondare necesus superhome fortum.
Mi newen estis speciali simdoneme. Mi olwen butis mos protektare mie sanum i kontentigare mie emum boni vivare zan donare mim al zi Patrulandu. Tuti ne estis certi, ceteri, ke mi estos les patrulandame en oficeyu zan en zi kampuy i montuy.
Mi donc alvenis en zi Centrum. Mi tuti ne savis, pri wa temas. Oni igis mim promesare, ke mi pleni kipos zi sekretuym pri olwa, wam mi vidos, udos, tokos u somwemaneri sentos tiwer, i koz tiwu realistuy ne kredas ye simple promesadu, tuy wen mi promesis, lu klirigis al mi, wi spidi mi dezaperus[5] of ci tiwu vivu — tiwi diskreti, ke iven zi policu ne starigos al si askuym — if xanci mi dirus somwam pri zi Centru i tiwa, wam li faras.
Traduktare per si self ne estas tiwe agadu, we portas vim al mostsupru de felitxu, ma atlist zi dokumentuy estis interese. Mi olwen multi interesijis pri olwa, wa okazas sur zi Teru, i tiwu raportuy u alie skribajuy interesis mim. Nu traduktis most stranye paperuym, foyfoyi iven leteruym sendite de soldatfamiyu of «dezamike» landu al warservantu, donc plene ye informuy pri zi vivu en zi devenloku, i kaptite zi-diablu-savas-wi.
Ma posi... Ne. Mi ne povas narare. Mi nidas protektum, mos bone protektum kontraw lu. Lu estas tiwi danjere. U cu tiwam mi imatjinas ? Ne. Lu estas grandpove. Lu estas quazi stetu en zi stetu. Zi deznove timu plu kuxas dezsupri en mie koru. I yet mi devus narare. If ne por vie plezu, atlist por zi sanu de mie kapu i de mie korpu, lace plu portare tiwam ci newen parolanti pri li. Cu kipare sekretuym tutvivi estas abli al ne-superhomu ? Olwen kipare multi da gravege sekretu estas konstante stretxu, i tiwu stretxu estas les i les ofportable. Iven wen zi sekretuy estas ridinde.
I mult-aspekti, zi vivu en zi Centru estis ridige. U ridinde. Tiwu homuy prenis sim tiwi seriozi ! Zi ideu partuprenare en kaxe, subtere, subsupraje waru tutmonde naskis en lu sentum pri gravecu, wu foyfoyi perdigis al lu zi kapum.
Kromi, nu tiwer vivis en konstante stretxiju. I ridare mostrijis bone rimedu por kipare num kontraw zi danjere sequuy de tiwu olwen stretxe atmosferu.
Foyi... if vi savus... Vi ridegos, wen vi eksavos. Foyi, unu of tiwu espi-xefuy — ili nomijis Alb...
Ho! Wa okazas al mi ? Trus zi windu, somwu ekjetis... mi swunas, mi swunas... Kapu turnijas. Watxes: en zi korum li enijis, ji tenijas tuti fermi... tiwu aferetu... Mortige substantu... Way vi openis zi windum ? Way vi igis mim starare apud li ? Cu vi... ? Haaaaa !

Notu :

• [1] En-tir-ij-are.
• [2] Portayme : por somwu taymu, dum somwu taymu, dum somwu duru.
• [3] Krom-nomare : donare krome, anstatawe nomum.
• [4] Ofuzare : dezbonigare u dezgrandigare per longe uzadu.
• [5] En zi orijinalu : dezaperos (printmisaju). Ne temas pri futuru en pasintecu, ma pri vere kondicionalu (vides zi pose "if mi dirus").

(b) Ameriku, yen mi venas !

Notuy :

• [1] Venonte : wu venos, wu sequos, wu okazos pos zi nawe taymu (venante = wu venas; veninte = wu venis).
• [2] Usonu : zi landu inter Kanadu i Meksiku (kun Alasku i avaju); zi nomu devenas de United States of Nort America.
• [3] Dolaru : mon-unuu en Usonu, Australu, Kanadu i kelke alie landu.
• [4] Produktare : farare u estigare ajuym (produktuym), xefi kun zi butu vendare lum u avigare al somwu, wu uzos lum.

DEXES MIM PAROLARE PLU !

(a) Literaturu lovindas, ma yet...

Zi terure aferu, prii Eduardo, estas, ke onli literaturu interesas ilim. Cu vi konstatis tiwam ? Onli pri literaturu ili okupijas tilfondi. Mi konstatis tiwam stil istag, i mi ne dubtas, ke mi rekonstatos lim ostag.
Wen mi renkontis ilim istag, ilie weda jus naris al mi pri tiwu grave problemu prii zi kostum de zi domu, wum lu farigas en zi apudurbe kamparu. Eli jus parolis al mi tre precizi pri zi mone dezfacilajuy, wuym lu renkontis. Multaspekte aferu, wum mi mostparti oblidis. Vi certi ja konstatis, ke mi newen sentas mim heymi, wen oni prezentas al mi pri-mone konsideruym, speciali if parolas zi weda de Eduardo, koz eli emas miksare zi faktuym. Ne estis facili sequare elie kliriguym.
Yet, unu aferum mi perfekte komprenis, nomi, ke por lu zi situaciu farijas de tagu al tagu mos serioze. Zi instituciu stete, wu promesis al lu monum — kontraw repagu onli pos yaruy, ye tre kontentige kondiciuy — pro mi-ne-savas-wa sudeni ekdecidis pri nove kondiciuy, tiwi stretxey, ke lu ne plu povos aceptare. Kromi, zi onkla, wu antaw longi promesis, ke wen eli mortos, elie tute riku — grandege, lawdiri — estos por lu, lastminuti preferis tuti dezsame aranjum i decidis donare presk olwam al hospitaluy, muzeuy, bukeyuy i simile instituciuy, tiwi ke naw, wen eli mortis, elie rikegu trasandas al nefamiyanuy, i Eduardo retrovijas senigite osi ye tiwu esperu solvare zi monproblemum.
Ma vi konstatos, if vi renkontos ilim, ke tiwa ne simas tokare ilim. Olwu alie personu, en simile kondiciuy, avus grave quiduym. Ne ili. Ili paroladis al mi dum dezforumi du horu pri nove buku, wu jus aperis, i pri nove planu prezentare en dezforumi dumilpatje buku zi tute leterarum de somwu literature grando, perfekti nekonexate al mi.
Cu vi komprenas tiwe simtenum? Rimarkes, ke tiwu simtenu abligas al ili forkurare de zi dezplize realu, protektare sim kontraw dolore quiduy, ne studiare zi fondum de zi problemu. Ili tokos zi fondum de dezrikecu antaw zan konstatare, ke mon-problemu starijas. Oni cesas deztranquilijare, wen oni forvolas en nerealece konsideruym pri nerealajuy. We metodu! Bone por ili, versimi, ma ne por zi weda. Eli portas zi tute pezum de zi materie quiduy, de wuy forkuras zi literaturlove wedu. Cu vi trovas tiwam juste? Mi ne.
Aliflanki, tiwe ili estas de naskiju, tiwe ili certi restos tilmorti. Mi dubtas, cu ili povus farijare somwon mos pratike, pos tiwon da yaruy da voladu en zi alte spirite luftu.
«Mi respektas vie ideuym», ili foyi diris al mi, «mi respektas vie simtenuym i preferuym, respektes donc mieym. Vi estas materi-love, mi lovas studiadum i esploradum i literature gladigajuym. Vi cesis interesijare pri bukuy tuy, wen vi ofandis of zi lerneyu. Mi cesis okupijare pri sportu tiwuepoki. Vi estas fortmuskle i korpi bonfuncionante, ma kun dezplene kapu. Mi farijis senfate dezdiko, mi tuy lacijas, wen mi faras somwe brakworkum, i, quake mi estas dezpeze, mi iven ne avas zi spidmovecum de tiwe olu, wi vi, ma mie kapu plenas ye belajuy, i lu donas sune kolorum al mie vivu, iven en taymuy de dezfacilecu».
Wel, boni. Ili beli parolas. Eduardo olwen estis sencese parolanto. Ili ja mostrijis zi most belworde of nue samklasanuy, wen nu kuni lernejis. Ma mi ne cesas pensare pri ilie kompatinde weda, wuz korum manjetadas quidoy pri zi ostagu.
«Wer nu trovos monum?» eli ripeti askas al si. «De wer diabli monu venos? Zi muruy de nue domu ja ekas dezspidi altijare, ma nu newen sucesos pagare lim. I mi tiwon antawgladis ye zi ideu vivare en nue famiye domu! avare heymum en sie domu, we bele butu! Ma nu ne realigos lim. Oni forprenos zi domum de nu i vendos lim, koz nu ne povos pagare. U policu venos, arestos num, i oni jetos num en dezlibreyum!»
Eli troigas, evidenti. Ma yet! Imatjines al vi! Eli timas retrovijare en dezlibereyu, i ili, dumi, revas onli pri literaturu i dumilpatje bukuy! Cu lue pare vivu sucesos supervivare tiwe stretxijum, tiwe kontrawecum en zi maneruy pensare? Veri, lue situaciu deztranquiligas mim.
Mi konstatis, ke eli multi dezdikijis, i ke elie vizatju alprenis atxe kolorum, nesane. Tiwi aminde eta! Mie koru ripijis, wen mi vidis elim tiwi senajude.

(b) Zi gladuy de pidveikadu

Cu estas ti, Joana? Wa okazis? Way ti ne revenis heymim? Way ti fonas tiwi dezfrui?
Wam? Wum ti renkontis? Mi ne komprenas. paroles mos kliri, kara, bonvules. Wa okazis al tie votxu? Mi apen rekonexas lim.
En zi hospitalu, cu? Ti estas en hospitalu! Mi timas. Dires al mi, wa okazis. Wam ti faras en hospitalu?
Wam ti jus diris pri otu? Mi fakti tre dezboni udas tim. Zi otu estas gaxite? Wuz otu? Cu mie otu? Joana! Wam ti faris?
Malfelitxe hazardu, dezfelitxe hazardu! We worduym ti uzas! Simas al mi, ke ti ne xoforis tre atenti.
Wam? Ne ti xoforis! Ma mi olwen diris al ti, ke mi aceptas, ke ti uzes mie otum, ma ne ke somwu alie zan ti xofores!
Ti self ne povis! Bele rimarku! I way diabli ti ne povis xoforare, dum ti lernis direktare otum ja antaw plure yaru? Ne, Joana. Veri, mi ne komprenas tim.
Brandiu! Ti drinkis tiwon da brandiu, ke ti ne plu kliri vidis! Cu tiwam ti jus diris al mi? Way donc ti drinkis tiwon da brandiu? Lu drinkigis tim, cu? Ma wuy estas tiwuy «lu»?
Ti ne savas! Ti ne konexas lum! Mos i mos beli! Ti renkontis oluym, i drinkis kun lu tiwon da brandiu, ke ti ne plu povis direktare mie otum, i ti naw fonas of hospitalu. Veri, mi ne savas, wam pensare. Wam ti jus diris? Mortis, cu? Wu mortis?
Ili stil ne tuti mortis, ma estas naw mortante? Olwa ci estas neimatjinabli serioze. Wu trovijis tiwer, i mortis, u mortas?
Zi otu surveikis ilim! Joana! Mi perdas zi kapum! Ti parolas tiwi tranquili! Wam? Ha yes, lu donis tranquilige substancum al ti. Yes, mi savas, kuratistuy estas tiwe. Tuy, wen okazis somwa drame, nawtaymi, lu avigas al oni tranquiligulum. Way ti parolas tiwi stranyi. Ma we terure okazaju! Veri, mie kapu turnijas. Redires al mi - koz mi komprenas newam - wu xoforis, wen zi otu surveikis tiwu kompatinde senyorom?
Wam ti diris? zi xefo de zi policu direktis mie otomobilum?
Ne ili? zi xefu de zi policu ne estis zi homo en zi otu, ma zi homo, sur wu zi veikulu pasis? Wam? Cu zi mortanto estas zi policxefo? Ho, Joana, ne estas veri, cu? Ne, ne! Fiya mie, wam diabli ti faris?
Ne ti faris! Ma wu, wu donc? Wu xoforis? Proves parolare mos klire, mi dezboni udas.
Nekonexato! Ma wi ti renkontis tiwu nekonexatom? Wam? Ili pidveikis ? Ha yes, komprenabli, ili pidveikis! Mi imatjinas tiwam perfekti. Ili staris apud zi voyu sinyanti al pasante otuy, ke ili deziras veikum. I ti, simpla, aceptis ilim i ...
Bele! Ili estis tre bele! Yen belege respondu! Joana, cu veri ti estas sisyare kida? Tiwam oni kredus, udante tim. Bele! Mi parolos al ti pri belecu wen ti heymenvenos! Ti udos mim, tiwam mi promesas al ti.
I posi ti stopis por enawtigare aliem. I tiwu avis botelum da... wam ti diras? Biru, ne brandiu, biru, cu? Ha yes! Eki biru. I posi ti trovis brandium! Wer? Zi same, cu? Tiwu due pidveikanto diris, ke ili avas osi brandium, i ti... nekredabli! Cu ti drinkis en zi otu?
Ha, felitxi ti avis zi ideum stopare por drinkare. Wam ti...? Tiwm mi povas imatjinare, ke zi naturu estis tre bele tiwuloki. Ho yes, mi facili prezentas al mi enkapi zi vidajum: ti en bele naturu kun du belo, i... Wam ti diris?
Onli unu estis bele! Yes, komprenabli. Zi alie estis onli zi homo-kun-biru-i-brandiu. Ma posi, wa okazis?
Komprenabli, ti sentis tim necerte pri ti! Wi povus estare alii, pos tiwon da drinkadu? I donc ti pidis tiwum alie xoforare. Ma versimi osi tiwu drinkis tro multi, i... Teruri! Nares donc precizi, wa okazis, dum ili direktis zi otum.
Yes. En wum urbetum ti enandis? Mi ne komprenis zi nomum.
Ha yes, mi vidas, yes, tiwer. I tuy pos zi unue domuy estas tiwu voyu dreti, i...
Wam? Ili veikis en zi nazum de alie otu, wu alvenis, i ili sucesis samtaymi surveikare futandantom! I tiwu estis zi policxefo ! Joana, Joana, mie fiya, wi ablas!
Wam? Cu ti diris, ke tiwe du pidveikanto sucesis forkurare, antaw zan zi policu alvenis? I cu veri newu stopigis lum? Cu oni ne kaptis lum? Newu rimarkis! Ma lu estis krimoy! Atlist tiwu, wu xoforis!
Ma ti self, way ti diris newam al zi homuy tiwer? Yes, komprenabli, ti estis kelkmomenti nekonsave, i dum tiwu momentu lu perdigis sim. Ma... ma... if tiwu du dezaperis, tiwen zi policu newen kredos, ke lu entuti ezistas! Cu somwu vidis lum?
Ne, komprenabli. Newu vidis somwam ever. Olwa okazis tro spidi. Tiwu du jovatxo dezaperis for, i ti restis sur zi stritu, plene ye brandiu, mortante policxefo, i du rompatxite, pecigite otuy. I sur zi otu, of wu oni vidis tim ofandare, wen ti rekonsavijis, trovijas mie numerplaku!
If atlist ti ne estus mie fiya, mi povus dirare, ke oni robis mie otum, ma kun ti en li...
Silentes, mi pidas, Joana. Dires plu newam. I ages tuy. Yen mie koru reagas stranyi. Mi sentas dolorum. Mi pidas tim, fones al kuratistu, ke ili venes tuytuy al mi. Mi... Mi timas, ke nevuli, yes ya, tuti certi nevuli, ma yet... mi timas, ke ti mortigis du homom! Ne plu estas luftu ci... ci tiwer. M... mi ne p... ne plu po... povas paru...

DEXES MIM PAROLARE PLU !

Zi tri kexu de Sro Kursano

Senyoru policano, mi avas kexum. Tri kexum, fakti. Cu vi bonvulas notare?
Mi esperas, ke vi povos farare somwam, koz mie indu dezbonfartas, i mi esperas, ke dank' al vie intervenu, li refartos boni. Pri wa mi kexas? Pri multu, senyoro policano, mi kexas pri multu. Multrilati oni dezbonagis kontraw mi.
Unui mi kexas pri provu robare de mi monum. Dui pri persekutadu. i trii... weytes... dexes mim pripensare momentetum, estis osi somwa alie, ma simas, ke mi oblidis. Ha yes, komprenabli! Pri dezvere promesu. Dezhoneste promesu, if vi preferas.
Oni diris al mi, ke, if mi pagos zi kursum, mi finfini savos esprimare mim en tiwu langu, i mi konstatas, ke mi ne savas. Tiwa estas dezhoneste, cu ne? Oni invitis mim ofpoxigare mie monum, i wam mi rebis? Somwe eke i dezprecize ideum pri zi langu. Oni agis nejusti al mi. Mi ne rebis somwam samvalore wi zi monu, wum mi pagis. Tiway mi pidas vim skribare mie kexum, mie unue: pruvu robare monum de mi.
Due kexu: oni persekutis mim. Wi oni persekutis mim, vi vulas savare ? Xefi zi titxantu persekutis mim, ma foyfoyi osi zi kunlernantuy. Imatjines tiwam: estare persekutate de sie samklasanuy! Nekredabli, cu? Yet tiwa okazis. Mi diras zi verum. Mi estas homo sincere, i tiway ne ofportas dezhonestajuym, i dezhonestajuym mi konstanti trusvivis dum zi duru de tiwu kursu. Lu persekutis mim diranti, ke mie maneru esprimare mim en zi tutmonde langu ne estas yuste. Konstanti mankis somwu (M), lu diris; mi uzis zi wordfinajum (E) wen devus estare (I), lu diris, itp itp ( = i tiwi plu). Olwufoyi mi udis simile rimarkuym, dezestime. Cu mi povus aldexare, ke oni dezrespektes mim tiwemaneri? Ne, senyoro policano. Mi povas aceptare multum dezplize, ma dezrespektum mi fermi rifuzas.
Wen homu ne raytas parolare tuti simpli sen rebare rimarkuym de olwuy flankuy pri tiwa, ke ili esprimas sim gaxi, wi nomare tiwam, if ne persekutadu? Konstanti oni alsaltis mim, koz mi diris (IGARE) i ne (IJARE), u (DE) i ne (DA). Estis organizite waru kontraw mie sentu pri selfindu, kontraw mie selfvaloru. Oni konstanti provadis basigare mim i estigare en mi sentuym de lesvaloru. Cu nu ne vivas en libre landu, wer, lawtradicii, zi indecu de personu home estas respektate ? Mi kuratji rifuzis dexare lum subigare mim, ma lu insistis. Plurfoyi mi konstatis, ke lu trovas plezum en zi faktu dirare al mi, ke mi gaxlernis. Estas fake wordu, wu difinas tiwu simtenum, ma mi momenti oblidis lim. Mie memoru ne fartas tre boni pos tiwu lacige langukursu.
I, trii, mi prezentas kexum pri dezvere promesu. Oni promesis al mi, ke mi lernos facile langum en plize atmosferu. Fakti zi langu estas tre dezfacile, i zi atmosferu... wel, most boni iven ne parolare pri li. Mi opiniis, ke oni uzos serioze lernubukum, wer olwa estas bonordi prezentite i kliri difinite. Fakti, oni uzis neinterese narum, pri wu mi komprenis newam, versimi koz newa estis kompreninde. Lu iven ne sucesis uzare olwufoyi tekstum kun same longecu. Kelkfoyi, zi tekstu, wum nu lektis i studis, avis les zan unu patjun, alifoyi li estis dupatje. Estis suferigi, por mie indecu de mezjove homo, devare sequare zi kidece naruym. Wuym tiwu kursu propozis al nu. Ja antaw longi mi fordexis zi infanete lerneyum i onli personu, wuz kapu gaxi funcionas, povis imatjinare, ke tiwe naratxu kontentigos normale kursanarum.
Ceteri, won prias zi normalecum de mie samkursanuy... wel, osi ci-rilati estas preferindi silentare. Yen, senyoro policano. Cu vi notis olwam? Ci tiwa estas mie kexu. Mi insistas, por ke vi trassendes lim al zi supere otoritatuy. Mi deziras, ke oni rejustiges zi situacium, ke oni repages al mi mie monum, i ke oni informes olwuy personum, ke zi lernadu estos tuti dezsame zan lu weytas.
Salut', senyoro policano. Fartes boni. Estas taymu, ke mi forandes. I bonvuli ne kexes, if mi bruklozas zi dorum. Mie furiozu devas esprimijare somwemaneri, cu kun, cu sen (M) xe zi wordufinu. Til zi revidu! U, mos boni iven, Adeu!